Damat Rüstem Paşa

Damat Rüstem Paşa (1500 – 10 Temmuz 1561), I. Süleyman saltanatı döneminde 28 Kasım 1544-6 Ekim 1553 ve 29 Eylül 1555-10 Temmuz 1561 tarihleri arasında sadrazamlık yapmış Osmanlı devlet adamıdır.


Hayatı

Rüstem Paşa, yaklaşık 1500 yılında Hırvat asıllı Hristiyan bir ailenin çocuğu olarak Saraybosna yakınlarında olan ya Butmir ya da Sarajevsko Polje adlı bir köyde doğmuştur.[1] Ailesinin adının Opuković veya Cığaliç olduğu bildirilmektedir. Babası Mustafa Bey (Paşa) olup Sinan (Kaptân-ı Derya Sinan Paşa, ö. 1554) ve Nefise adlı iki kardeşi olduğu belirtilmektedir.

Genç yaşta İstanbul’a getirilip devşirilen Rüstem Paşa Enderun‘da eğitim gördü. Enderundan rikâb ağalığı ile çıktı. 1526 Mohaç Muharebesi‘ne silahdar olarak katıldı. Bu seferden döndükten sonra birinci imrahor görevine tayin edildi. Üstün yetenekleri dolayısıyla Sultan Süleyman’ın gözüne girdi. Önce Diyarbakır beylerbeyi oldu. Sonra Anadolu Beylerbeyliği‘ne nakledildi. 1539’da üçüncü vezir olarak görevlendirildi. Üçüncü vezir iken 26 Kasım 1539’da Şehzade Cihangir ve Şehzade Bayezid‘in sünnetdüğününde Kanûnî Sultan Süleyman‘ın kızı Mihrimah Sultan ile evlendi. Bu nedenle ‘damat’ sıfatıyla anılır.[1]

Padişaha damat olması söz konusu olunca Rüstem Paşa’yı çekemeyen rakipleri onun cüzzamlı olduğu dedikodusunu yaymışlardı. Bunun üzerine hassa hekimlerinden Mehmet Halife, bu söylentinin gerçek olup olmadığını araştırmak için paşayı muayeneden geçirdi. Muayene sırasında gömleğinde bir bit bulundu. O günlerdeki tıp bilgisine ve halk inanışına göre bir cüzamlının üzerinde bit barınamaz olduğu kabul edilmekteydi. Gömleğindeki bit, cüzzamlı olmadığına delil olarak kabul edilerek evlenmesine izin verildi.[1]

Olucak bir kişinin bahtı kavi talii yar.
Kehlesi dahi mahallinde anın işe yarar.

Rüstem Paşa için söylenmiştir. Bahtlı adamın üzerinde bit çıksa işine yarar, anlamındadır ve üzerinden bit çıkması üzerine dile getirilmiştir. Bu yüzden, tarihçilerin kendisine vermiş oldukları bir diğer isim “Kehle-i İkbal” (İkbal Biti) Rüstem Paşa’dır.[1]

1544’de Hadım Süleyman Paşa‘nın azledilmesi üzerine yerine getirilmesi beklenen ikinci Vezir Deli Hüsrev Paşa‘yı Hürrem Sultan‘ın emriyle birbirine düşürdü ve ardından Kanuni Sultan Süleyman hem Hüsrev Paşa’yı hem de Hadım Süleyman Paşa’yı azledip sadrazamlığa Rüstem Paşa’yı getirdi.

Hürrem Sultan ve kızı Mihrimah Sultan bir olup Şehzade Mustafa’nın idamına ortam hazırladı. [kaynak belirtilmeli] Kanuni, Şehzade Mustafa’yı öldürttükten sonra yeniçerilerin ayaklanma çıkarabileceği korkusuyla Rüstem Paşa’yı azletti (1553) ve yerine Kara Ahmet Paşa‘yı getirdi.

Ancak Hürrem Sultan ile Mihrimah Sultan, Rüstem Paşa’yı sadrazamlığa tekrar getirebilmek için çalıştılar. 29 Eylül 1555 tarihinde Kanuni Sultan Süleyman basit bir bahaneyle Kara Ahmet Paşa‘yı Divan-ı Humayun‘un ortasında idam ettirdikten sonra Rüstem Paşa tekrar sadrazam oldu. 10 Temmuz 1561 İstanbul’da ölümüne dek sadrazamlık görevini sürdürdü. Cenazesi Şehzade Camii bahçesindeki türbesinde gömülüdür.[1]


Değerlendirilmesi

Sicill-i Osmani’de şöyle değerlendirilmektedir.[2]

Zengin, tedbirli, akıllıydı.

Osmanlı kişileri hakkında önemli bir biyografi eserinde ise şu değerlendirilme yapılmıştır:[1]

Rüstem Paşa arkasında büyük miktarda mücevherat, altın ve gümüşten yapılmış değerli eşya bıraktı. 1.700 köle, 2.900 harp atı, 1.160 deve, 8.000 dülbent, 700 bin sikke-i hasene, 5.000 dikilmiş kaftan, hil’at ve elbise, 1.100 altın üsküf, 600 gümüş eyer, 2.009 yük keçe, 2.000 zırh, 100 gümüş eyer, 500 mürassa altın eyer, 133 çift altın üzengi, 760 mürassa kılıç, 1.500, gümüşlü tolga, 1000 gümüşlü sesper, Anadolu ve Rumeli’de sahip olduğu 1.000 çiftlik zenginliklerinin önemli bir kısmını oluşturmaktaydı.[3]

Yerli ve yabancı kaynaklar..(onu)… abus çehreli ve aksi bir adam olarak tanıtmaktadır. Aynı zamanda onu hüsn-i tedbir sahibi, kabiliyetli, müktesit bir devlet adamı olarak bildirilmektedir.

Kısa dönemde devlet hazinenin doldurulmasına önem vermiş, bunun uzun dönemde nelere sebep olacağını düşünememiştir. Örneğin önce hass-ı hümayun ve sonra diğer hasları iltizam suretiyle işletmesi hazineye büyük gelir sağlamıştır; ama bu, toprakları işleten mültezimlerin toprakların verimliğini artırmak hatta aynı seviyede tutmak için yatırım yapmamalarına ve böylece zamanla tarım topraklarının verimliğinin kaybolmasına neden olmuştur. İltizam satışlarında bir rüşvet şekli olan komisyon verilmesinin yaygınlaşması; hazineyi doldurmak için bahşiş, peşkeş vb. isimler takılan bir çeşit rüşvet alıp ve verilmesi usul haline getirmiştir. Bu türlü yolsuz kazanç kazanma ile kendi şahsi servetini de büyük miktarlara yükseltmiştir.[1] Bu yolsuz kazancın yaygınlaşıp alışılır görenek haline girmesi, devlet kademesinde rüşvetin yaygınlaştırılması Osmanlı İmparatorluğu’nun içine bozulma tohumlarını atmıştır.


Eserleri

Biri Tekirdağ‘da, diğeri İstanbul‘da kendi adına yaptırdığı 2 adet camii vardır. Edirne‘ de Mimar Sinan‘a Rüstem Paşa Kervansarayı‘nı yaptırmıştır. Ankara‘da 1522-1523 tarihlerinde Çengel Han‘ı inşa ettirmiştir. Ayrıca Kütahya‘da Anadolu Beylerbeyliği yaptığı sırada bir medrese ve bir hamam yaptırmıştır. Kütahya’daki bu eserlerden hamam günümüze kadar gelmiş; taç kapısının bir bölümü hariç yıkılan medrese ise orijinaline uygun olarak yeniden yapılmıştır.

Rüstem Paşa’nın tarihçi olarak Osmanlı kültürüne katkıları da bulunmaktadır. Tevarih-i Ali Osaman veya Tarih-i Rüstem Paşa adı ile yazdığı tarih eseri Osmanlı devletinin kuruluşundan 1561’e kadar dönem tarihini ihtiva etmektedir. Bu eserde kendisinin büyük katkısı olan Kanuni devrini işlemiş ve Osmanlı devletinin gelişmesinin zirvesine tarihsel bir pencere açmıştır. Ancak bu eserin 1923’de ilk Almanca çevrisini (Die Osmanische Chronik des Rüstem Pascha adlı) yapan I. Ferrer ve bazı diğer tarihçiler bu eserin Rüstem Paşa tarafından şahsen yazıldığına şüphe ile bakmaktadırlar.[1]


Popüler kültürdeki yeri

2003 yapımı Hürrem Sultan dizisinde Serhat Nalbantoğlu tarafından canlandırılmıştır. 2011-2014 yılları arasında yayınlanan Muhteşem Yüzyıl adlı dizide ise Rüstem Paşa’yıOzan Güven canlandırmıştır.


Kaynakça

  • Danişmend, İsmail Hâmi, (1961) Osmanlı Devlet Erkânı, İstanbul:Türkiye Yayınevi.
  • Tektaş, Nazım. (2009), Sadrâzamlar – Osmanlı’da İkinci Adam Saltanatı. İstanbul:Çatı Kitapları. ISBN 9789758845000
  • Mehmed Süreyya (haz. Nuri Akbayar) (1996), Sicill-i Osmani, İstanbul:Tarih Vakfı Yurt Yayınları ISBN 975-333-0383 C.1I say.377-378 [2]
  • Topaloğlu, Aydın, “Rüstem Paşa”, (1999) Yaşamları ve Yapıtlarıyla Osmanlılar Ansiklopedisi, İstanbul:Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık A.Ş. C.3 s.471-472 ISBN 975-08-0072-9
  1. ^ a b c d e f g h Topaloğlu, Aydın, “Rüstem Paşa”, (1999) Yaşamları ve Yapıtlarıyla Osmanlılar Ansiklopedisi, İstanbul:Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık A.Ş. C.3 s.471-472 ISBN 975-08-0072-9
  2. ^ Mehmed Süreyya (haz. Nuri Akbayar) (1996), Sicill-i Osmani, İstanbul:Tarih Vakfı Yurt Yayınları ISBN 975-333-0383 C.1İ say.377-378 [1]
  3. ^ Mehmed Neşrî, Neşrî Tarihi

Kaynak: https://tr.wikipedia.org/wiki/Damat_R%C3%BCstem_Pa%C5%9Fa 

Comments

Add a Comment
  1. Your comment is awaiting moderation.

    Many thanks. A good amount of write ups!

    https://www.dunamisproductions.com/
    prescription drug assistance
    trust pharmacy canada
    king pharmacy
    northwest pharmacy

  2. Your comment is awaiting moderation.

    Whoa lots of excellent material.
    https://www.lunarciel.com/
    pharmacy online store
    canadianpharmacy
    drug costs
    london drugs canada

  3. Your comment is awaiting moderation.

    Truly a good deal of wonderful information.
    https://www.visitwaushara.com/
    cheap prescription drugs
    canada online pharmacies
    online canadian discount pharmacy
    canada pharmacy online

  4. Your comment is awaiting moderation.

  5. Your comment is awaiting moderation.

    Regards, Lots of advice!

    https://www.visitwaushara.com/
    no prior prescription required pharmacy
    north west pharmacy canada
    best canadian prescription prices
    canada pharmacy online

  6. Your comment is awaiting moderation.

    Perfectly expressed of course! .
    https://www.visitwaushara.com/
    buy prescription drugs online
    canadian pharmacies without an rx
    canadian drug stores online
    online pharmacies canada

  7. Your comment is awaiting moderation.

    You actually explained this really well.
    https://www.interlandchemie.com/
    canadian online pharmacies prescription drugs
    canadian pharmacies online
    pharmacy prescription
    canadian pharmacies without an rx

  8. Your comment is awaiting moderation.

    Terrific facts, Many thanks!
    https://www.dunamisproductions.com/
    international pharmacy
    canadian cialis
    canadian drugs without prescription
    canadian drugs

  9. Your comment is awaiting moderation.

    Whoa all kinds of excellent facts.
    https://www.visitwaushara.com/
    canada meds
    canada pharmacy online
    canadian meds
    canada pharmacy online

  10. Your comment is awaiting moderation.

    Thanks! An abundance of content.

    https://www.lunarciel.com/
    prescription online
    mexican pharmacies shipping to usa
    canadian pharmacy no prescription
    global pharmacy canada

  11. Your comment is awaiting moderation.

    Regards. Loads of write ups!

    https://www.waltcoexpress.com/
    mail order pharmacy
    northwestpharmacy
    canada pharmacies online
    canadian pharmacies

  12. Your comment is awaiting moderation.

    Thanks a lot, Excellent stuff.
    https://www.interlandchemie.com/
    online drugstore
    online pharmacies of canada
    canada pharmacies online pharmacy
    trust pharmacy canada

  13. Your comment is awaiting moderation.

    Awesome data, Thanks.
    https://www.dunamisproductions.com/
    canadian pharmacy without prescription
    canadian online pharmacies
    no prescription online pharmacy
    canada pharmacy online

  14. Your comment is awaiting moderation.

    You actually suggested that effectively!
    https://www.interlandchemie.com/
    online pharmacy reviews
    trust pharmacy canada
    trusted overseas pharmacies
    canadian pharmacies-24h

  15. Your comment is awaiting moderation.

    Fantastic stuff. Cheers.
    https://www.interlandchemie.com/
    compare rx prices
    online pharmacies of canada
    canadadrugs
    global pharmacy canada

  16. Your comment is awaiting moderation.

    Reliable material. Kudos!
    https://www.lunarciel.com/
    canadian pharmacies top best
    canada pharmacy online
    canadian online pharmacy
    online pharmacies canada

  17. Your comment is awaiting moderation.

    Truly loads of excellent material.
    https://www.waltcoexpress.com/
    rx pharmacy
    canada pharmacy online
    canadapharmacyonline com
    london drugs canada

  18. Your comment is awaiting moderation.

    Wonderful content. Cheers!
    https://www.dunamisproductions.com/
    most reliable canadian pharmacies
    canadian cialis
    pharmacy price comparison
    canadian viagra

  19. Your comment is awaiting moderation.

    Incredible quite a lot of beneficial facts!
    https://www.interlandchemie.com/
    walmart pharmacy price check
    canadian pharmaceuticals online
    top rated canadian pharmacies online
    northwest pharmacy

  20. Your comment is awaiting moderation.

    Wonderful facts. Thank you!
    https://www.visitwaushara.com/
    buy prescription drugs canada
    canadian pharmacies online
    canadadrugs
    online pharmacies canada

  21. Your comment is awaiting moderation.

    Reliable write ups. Many thanks.
    https://www.lunarciel.com/
    best online canadian pharcharmy
    online pharmacies of canada
    best online pharmacies no prescription
    canadian pharmacies without an rx

  22. Your comment is awaiting moderation.

    Nicely put. Thanks a lot!
    https://www.interlandchemie.com/
    prescription without a doctor’s prescription
    canadian drugs
    canada online pharmacy
    canada pharmaceutical online ordering

  23. Your comment is awaiting moderation.

    With thanks. Ample facts.

    https://www.visitwaushara.com/
    buy prescription drugs online
    canadian viagra
    trusted overseas pharmacies
    canada pharmaceutical online ordering

  24. Your comment is awaiting moderation.

    Fine advice. Appreciate it.
    https://www.interlandchemie.com/
    canada pharmacies online prescriptions
    canada pharmacy online
    cheap prescription drugs
    canada pharmacy online

  25. Your comment is awaiting moderation.

    Information clearly considered..
    https://www.interlandchemie.com/
    mexican pharmacies shipping to usa
    canadian online pharmacy
    canadian pharmacy without prescription
    london drugs canada

  26. Your comment is awaiting moderation.

    Nicely put. Many thanks.
    https://www.waltcoexpress.com/
    canadapharmacyonline.com
    online pharmacies canada
    medical information online
    top rated canadian pharmacies online

  27. Your comment is awaiting moderation.

    Regards, A good amount of data!

    https://www.interlandchemie.com/
    cheap prescription drugs
    trust pharmacy canada
    canadian online pharmacy
    aarp approved canadian online pharmacies

  28. Your comment is awaiting moderation.

    You have made your point extremely well..
    https://www.visitwaushara.com/
    canadian rx pharmacy online
    canadian pharmacies
    drugs without prescription
    mexican pharmacies shipping to usa

  29. Your comment is awaiting moderation.

    Fantastic write ups. Many thanks!
    https://www.visitwaushara.com/
    online drugs
    canadian pharmaceuticals online
    canadian pharmacy uk delivery
    canada pharmacy online

  30. Your comment is awaiting moderation.

    Thanks, I enjoy it.
    https://www.lunarciel.com/
    canadian pharmacy online
    canadian pharmacy
    canadian drug stores online
    london drugs canada

  31. Your comment is awaiting moderation.

    You suggested that really well!
    https://www.visitwaushara.com/
    pharmacy tech
    online pharmacies canada
    online canadian discount pharmacy
    canadian pharmacy online

  32. Your comment is awaiting moderation.

    Thanks! A lot of data.

    https://www.visitwaushara.com/
    canadian drugs
    northwestpharmacy
    online pharmacy no prescription
    trust pharmacy canada

  33. Your comment is awaiting moderation.

    Great stuff, Thanks a lot!
    https://www.dunamisproductions.com/
    canadian pharmacies online
    canada drugs online
    prescription drug cost
    canadian pharmacies-24h

  34. Your comment is awaiting moderation.

    Regards! I enjoy this.
    https://www.waltcoexpress.com/
    get prescription online
    canadian pharmacy online
    us pharmacy no prior prescription
    online pharmacies canada

  35. Your comment is awaiting moderation.

    Appreciate it, Ample tips!

    https://www.interlandchemie.com/
    prescription pricing
    canadianpharmacy
    best canadian pharmacies
    northwest pharmacy

  36. Your comment is awaiting moderation.

    Nicely put. Kudos!
    https://www.interlandchemie.com/
    internet pharmacy
    canadian pharmacies
    best price prescription drugs
    london drugs canada

  37. Your comment is awaiting moderation.

    Very well expressed of course. .
    https://www.dunamisproductions.com/
    buy online prescription drugs
    canadian pharmacies that ship to us
    canadian pharmacies without prescriptions
    canada pharmaceuticals online

  38. Your comment is awaiting moderation.

    Cheers! I value it!
    https://www.dunamisproductions.com/
    canadianpharmacy
    canadian drugs
    drugs without prescription
    aarp approved canadian online pharmacies

  39. Your comment is awaiting moderation.

    Thank you. Lots of info!

    https://www.dunamisproductions.com/
    pharmacy without dr prescriptions
    top rated canadian pharmacies online
    best price prescription drugs
    online pharmacies canada

  40. Your comment is awaiting moderation.

    Regards! Terrific stuff.
    https://www.dunamisproductions.com/
    buy cialis
    canada drugs online
    canada pharmacies online
    online pharmacies of canada

  41. Your comment is awaiting moderation.

    Very good info, Cheers.
    https://www.lunarciel.com/
    canada pharmacies online
    online pharmacies canada
    discount prescription drugs online
    canadian pharmacies-24h

  42. Your comment is awaiting moderation.

    Kudos, Quite a lot of postings!

    https://www.waltcoexpress.com/
    canadian pharmacies without prescriptions
    canadian pharmacies without an rx
    canadian drugstore online
    northwestpharmacy

  43. Your comment is awaiting moderation.

    Many thanks! Very good stuff.
    https://www.interlandchemie.com/
    canadapharmacyonline.com
    canadian pharmacies online
    online prescription drugs
    north west pharmacy canada

  44. Your comment is awaiting moderation.

    Truly plenty of awesome knowledge.
    https://www.interlandchemie.com/
    pharmacies in canada
    online pharmacies of canada
    board of pharmacy
    canadian pharmacies-24h

  45. Your comment is awaiting moderation.

    With thanks, Quite a lot of write ups.

    http://talahicc.com/
    canadian pharmacies that are legit
    trust pharmacy canada
    safe canadian online pharmacies
    trust pharmacy canada

  46. Your comment is awaiting moderation.

    Wow many of useful material.
    http://canadianpharmaciesnnm.com/
    discount drugs online pharmacy
    canadian drugs
    mexican pharmacies online
    canadian pharmacies-24h

  47. Your comment is awaiting moderation.

    You have made your point!
    http://canadianpharmaciesnnm.com/
    online canadian pharcharmy
    canadian pharmacies that ship to us
    ed meds online
    canadian pharmacy

  48. Your comment is awaiting moderation.

    Very good posts. Many thanks.
    http://canadianpharmacysilo.com/
    prescription drugs canada
    mexican pharmacies shipping to usa
    canadian online pharmacies prescription drugs
    canada pharmacy

  49. Your comment is awaiting moderation.

    Useful content. Many thanks!
    http://canadianpharmacymim.com/
    canadian pharmacy king
    northwestpharmacy
    prescription price comparison
    canadian pharmacies without an rx

  50. Your comment is awaiting moderation.

    You stated this superbly.
    https://nicktambone.com/
    online canadian pharmacies
    canadian pharmacies
    canadian online pharmacies prescription drugs
    canada pharmaceutical online ordering

  51. Your comment is awaiting moderation.

    Thanks! An abundance of tips.

    http://canadianpharmaciesnnm.com/
    online discount pharmacy
    northwestpharmacy
    canadadrugs
    global pharmacy canada

  52. Your comment is awaiting moderation.

    With thanks! I enjoy it.
    http://canadianpharmacymim.com/
    best canadian pharmacies
    canada drugs
    drug costs
    canadianpharmacy

  53. Your comment is awaiting moderation.

    You expressed that superbly.
    http://canadianpharmaciescubarx.com/
    online pharmacy without a prescription
    northwest pharmacy
    canadian pharmacies shipping to usa
    canadian pharmaceuticals online

  54. Your comment is awaiting moderation.

    Incredible loads of wonderful information.
    http://canadianpharmacysilo.com/
    highest rated canadian pharmacies
    canadian online pharmacies
    online canadian discount pharmacy
    online pharmacies canada

  55. Your comment is awaiting moderation.

    Awesome material. Appreciate it!
    http://www.canadianpharmacymsn.com/
    prescription cost comparison
    canada drugs online
    drugs without prescription
    trust pharmacy canada

  56. Your comment is awaiting moderation.

    Good postings. Kudos!
    http://canadianpharmacysilo.com/
    online rx pharmacy
    london drugs canada
    canada pharmacies online prescriptions
    canadian pharcharmy

  57. Your comment is awaiting moderation.

    Cheers, Lots of posts.

    http://canadianonlinepharmacynnm.com/
    canada drugs pharmacy
    canada drugs
    canadian pharmacy viagra
    canadian pharmacies-24h

  58. Your comment is awaiting moderation.

    Really tons of useful data!
    http://canadianonlinepharmacynnm.com/
    pharmacy online store
    north west pharmacy canada
    canada pharmacies online prescriptions
    canadian pharmacies-24h

  59. Your comment is awaiting moderation.

    Really many of good information!
    http://canadianonlinepharmacynnm.com/
    northwest pharmacy
    trust pharmacy canada
    canadian discount pharmacy
    canadian cialis

  60. Your comment is awaiting moderation.

    You stated this adequately.
    http://talahicc.com/
    medication costs
    canadianpharmacy
    overseas pharmacies
    canadian online pharmacy

  61. Your comment is awaiting moderation.

    Kudos! Fantastic information.
    http://canadianpharmacymim.com/
    canadian pharmacy king
    north west pharmacy canada
    best online pharmacies canada
    canadian pharmacies

  62. Your comment is awaiting moderation.

    Whoa loads of wonderful knowledge!
    http://canadianpharmaciesnnm.com/
    best canadian pharmacies
    northwest pharmacy
    canada pharmacy online reviews
    canadian pharmacies-24h

  63. Your comment is awaiting moderation.

    Very good posts. Thanks a lot!
    http://canadianpharmaciescubarx.com/
    internet pharmacy
    northwest pharmacy
    pharmacy prices compare
    canadian pharmacies online

  64. Your comment is awaiting moderation.

    You actually reported that terrifically.
    http://canadianonlinepharmacynnm.com/
    canadian prescription drugs
    canadian pharmacies-24h
    canadian prescription drugs
    canadian viagra

  65. Your comment is awaiting moderation.

    Whoa all kinds of great info.
    http://canadianpharmacysilo.com/
    reputable canadian mail order pharmacies
    global pharmacy canada
    safe canadian online pharmacies
    trust pharmacy canada

  66. Your comment is awaiting moderation.

    Very good facts. Appreciate it!
    http://canadianpharmacyntx.com/
    prescription drug price comparison
    northwest pharmacy
    ed meds online
    canada pharmaceutical online ordering

  67. Your comment is awaiting moderation.

    You have made your position quite clearly..
    http://canadianpharmaciescubarx.com/
    canadian pharmacy online canada
    canada online pharmacies
    canada pharmacy online reviews
    canada online pharmacies

  68. Your comment is awaiting moderation.

    You actually reported it adequately.
    http://talahicc.com/
    canadian pharmacies online
    canadian cialis
    best online pharmacy
    canadian pharmacies-24h

  69. Your comment is awaiting moderation.

    Amazing loads of useful advice!
    http://canadianpharmacysilo.com/
    canadian pharmacies
    canada drugs
    no prescription pharmacy
    global pharmacy canada

  70. Your comment is awaiting moderation.

    This is nicely expressed. !
    http://talahicc.com/
    best online pharmacy stores
    canada drug
    canadian mail order pharmacies
    canadianpharmacy

  71. Your comment is awaiting moderation.

    Good content, Kudos.
    https://nicktambone.com/
    costco pharmacy pricing
    canadian online pharmacy
    drug stores near me
    online pharmacies of canada

  72. Your comment is awaiting moderation.

    You actually explained this effectively.
    http://talahicc.com/
    pharmacy near me
    canada online pharmacies
    online pharmacy
    canada pharmaceuticals online

  73. Your comment is awaiting moderation.

    Thank you. Very good stuff.
    http://canadianpharmacysilo.com/
    online prescription drugs
    canada drugs
    visit poster’s website
    canada drugs online

  74. Your comment is awaiting moderation.

    You actually said that well.
    http://talahicc.com/
    canadadrugs
    canadian pharmacies-24h
    canadian drug store
    london drugs canada

  75. Your comment is awaiting moderation.

    Kudos! I appreciate this!
    http://canadianpharmacymim.com/
    no prescription online pharmacy
    canadian pharmacy online
    canadapharmacyonline.com
    canadian pharmacy online

  76. Your comment is awaiting moderation.

    Kudos! Numerous stuff!

    http://canadianpharmacysilo.com/
    canadian pharmacy viagra brand
    canada pharmacy online
    canadian pharmacy uk delivery
    canada drug

  77. Your comment is awaiting moderation.

    Very well expressed of course. .
    http://canadianpharmacymim.com
    global pharmacy canada
    canadian pharmacies without an rx
    canadian pharmacies
    canadian online pharmacy

  78. Your comment is awaiting moderation.

    You have made your position very well.!
    http://canadianpharmaciescubarx.com
    canadian pharmacies without prescriptions
    mexican pharmacies shipping to usa
    canada drug pharmacy
    canadian viagra

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir