Hadım Süleyman Paşa

Hadım Süleyman Paşa (c.1467 – Eylül 1547, Malkara), I. Süleyman saltanatı döneminde Nisan 1541-28 Kasım 1544 arasında sadrazamlık yapmış Osmanlı devlet adamı ve Serdarıdır. İki kez Mısır Valiliği yapmış ve Hindistan’a sefere çıkan ilk Osmanlı Donanması‘na komuta etmiştir.


Hayatı

Hadım Süleyman Paşa devşirme olarak saraya geldi. Enderun‘dan çıkınca hadım akağalar arasına girdi. Önce hazinedarbaşılığa yükseldi. Daha sonra Macaristan sınırını korumakla görevlendirildi. [1]

Birinci Mısır Beylerbeyliği

1524’te Şam beylerbeyiliğine atandı.[2] Mısır’a gidip Hain Ahmed Paşa isyanının bastırıp onu ortadan kaldıran Sadrazam Pargalı İbrahim Paşa‘nın davet üzerine 14 Haziran 1525’te de Mısır Beylerbeyiliğine atandı. Mısır’da bulunduğu 10 yıllık süre zarfında Osmanlı merkezi yönetiminin güçlenmesini ve eyalet gelirinin artmasını sağladı. Osmanlı egemenliğini Yemen ve güney Mısır’da genişletip pekiştirmek istemekteydi.

Aynı zamanda Hint ticaretine Portekiz Krallığı tehdidi ortaya çıkmıştı. Portekizlilerin Ümit Burnu‘nu geçip o zamanlarda Müslümanların tekelinde bulunan Baharat Yolu ticaretine alternatif bir yol açmaları ve Portekiz Krallığı’nın yeni limanlarda söz sahibi olmak istemeleri İmparatorluğun Doğusunda gerginliği arttırmıştı. Aden Körfezi ve çevresinde seyrüseferin güvenli olması ayrıca Aden ve Yemen’in tam bir Osmanlı hakimiyeti altına girmesi için Hadım Süleyman Paşa, I. Süleyman‘dan bir donanma kurmak için izin istedi. Gelen olumlu cevaba müteakiben 80 parçalık gemi yapılmak üzere gerekli malzemeler Süveyş tersanesi istikametine doğru peyderpey 1530-31 yılları içerisinde ulaştırıldı. Lakin bu donanmanın yapımı için ayrılan Mısır Eyaleti vergisi İran’a savaş açılması sebebiyle bu cepheye kaydırıldığı için Süveyş tersanesindeki donanma projesi bir süreliğine ertelendi.

Padişah İran’a savaş açılıp Irakeyn Seferi’ne başlayınca, yeni cepheye destek olmak için padişahın talimatıyla 26 Şubat 1535’te Mısır Beylerbeyliği görevini Divane Hüsrev Paşa‘ya bıraktı.[1]

İran Seferi ve ikinci Mısır beylerbeyiliği

Irakeyn Seferi dönüşünde 1535’de Anadolu Beylerbeyiliğine atandı.

Bu sırada Portekiz Krallığının Hindistan’da baskıları sürüyordu. Gucerat Sultanı Bahadır Şah, hem hediyelerle Osmanlı Devleti Padişahına ulak göndermişti hem de hazinesini işgal altındaki ülkesinden daha güvenli Haremeyn bölgesine emaneten 3 adet kalyon ile yola çıkartmıştı. 1536 yılında Edirne’ye ulaşan Gucerat Sultanı Bahadır Şah’ın elçisi Edirne’de Padişah huzuruna kabul edildi. Bahadır Şah hem ülkesini işgal eden Türk-Moğol imparatoru Hümâyun Şah‘a hem de Portekiz Krallığı’na karşı yardım istiyordu. Osmanlı İmparatorluğu, Hindistan’daki Müslüman devletlerin iç işlerine karışmayı reddetti. Lakin Portekiz Krallığı’nı orada bir tehdit olarak gördüğünü belirterek bir donanma hazırlığına başlayacaktı. Elçiyle bu görüşme yapıldığında Portekizliler Diu limanını ele geçirmişlerdi.

Hadim Süleyman Paşa bu olaylar doğrultusunda Ocak 1537’de tekrar Mısır Beylerbeyiliğine getirildi ve İran seferi dolayısıyla yarım kalan Süveyş Donanmasını bitirmesi için görevlendirildi. Diğer taraftan Portekizlilere Süveyş’te bir Osmanlı filosu kurulma haberinin almışlardı. Diu kalesini tahkim ettiler. Şubat 1537’de Bahadır Şah’ı Portekizliler hile ile öldürüp kardeşi Mahmut’u Gücerat Sultanı yaptılar. Bahadır Şah, Portekizlilerce öldürüldü. Haberi Osmanlı Devleti’ne tam bir yil sonra Şubat 1538’de ulaştı.

Bunun üzerine Padişah Mısır’a donanma yapımının hızlandırılması talimatını verdi. Ayrıca Bahadır Şah’ın varisi olmadığı için Gucerat’ta veraset kavgaları baş göstermişti. Bunun üzerine Kanuni Sultan Süleyman Bahadır Şah’ın elçi yolladığı sırada Mekke’ye 3 kalyonla gönderdiği Gücerat devlet hazinesini İstanbul’a getirmeye karar verdi. Önceİskenderun‘a getirilen hazine Salih Reis gözetiminde İstanbul’a getirilecekti. Bu nakliyat haberini alan Cenevizli amiral Andrea Doria, Salih Reis’in filosunu zaptetmeye çalıştıysa da Barbaros Hayreddin Paşa’nın müdahale etmesi üzerine emeline ulaşamadı.

Donanma hazırlığı hem yeni gemilerin yapımıyla hem de eski gemilerin toplarla takviye edilmesiyle sürüyordu. Bu sırada Venedik Cumhuriyeti ile Osmanlı Devleti’nin arası bozulduğu için İskenderun‘da ve İstanbul’da Venedik ticaret gemilerine el konulmuş ve mürettebatı da esir edilmişti. Hadım Süleyman Paşa bazı mürettebatı donanmayı güçlendirmek için sefere beraberinde götürdü.

Aden seferi

Hadım Süleyman Paşa kendi arzusu üzerine Süveyş Donanması Serdarlığına atandı. 13 Haziran 1538’de 76 parça gemi ve 1500’u yeniçeri 6500 asker ile Süveyş’ten ayrıldı. Tur’da bulunan 30 gemi de donanmaya katıldıktan sonra Temmuz ayının ortasında tüm donanma Cidde‘de toplandı. Kameran limanının geldiğinde daha önce Osmanlı egemenliğini kabul etmiş olan Aden Emiri Amir bin Davud’u tekrar itaata davet etti. 3 Ağutos 1538’de ise donanma Aden Limanı’na demirledi. Portekiz Krallığı’na daha yakın olan Aden Emiri Amir Bin Davud önce Süleyman Paşa tarafından gemisine çağrıldı. Zamanın kroniklerine bakılacak olursa da önceden hasta askerlerin tedavisi bahanesiyle hasta olmayan askerler de şehre sokulmuş ve onlara refakatçı olarak da askerler Aden’e girmişlerdi. Aden Emiri Süleyman Paşa’nın gemisine 4 önemli adamıyla geldiğinde tutuklandı ve asılarak idam edildi. Bu sırada top atışı ile işaret verildi. Hem limandaki donanmada bulunan askerler hem de içeriye hasta olarak ve refakatçı olarak girmeyi başaran 500 silahlı asker Aden’i işgal ettiler. Şehir yağmalandı. Ganimet Süleyman Paşa’nın emriyle toplanıp haznedarına teslim etti. 16 gün Aden’de kalıp sukûneti sağladıktan sonra Behram Bey’i ve 500 askeri burada bırakarak Hindistan’a doğru yola koyuldu. Gucerat kıyılarına yöneldi.[1]

Hindistan Seferi ve başarısızlık

19 Ağustos 1538’de Aden’den demir alan Hadım Süleyman Paşa Serdarlığındaki Osmanlı donanması Cücerat kıyılarına erisip 2 Eylül’de Diu’nun 100 mil açıklarında demirledi. Ayın 4’unde ise Diu limanına yakın bir yerde demirledi. Ayın 7’sinde patlak veren fırtınada donanma hasar gördü. Gemilerin tamiri için Diu’ya 20 mil mesafedeki Madresabat(Caffarâbâd) limanına demirledi. Burada yaklaşık 3 hafta kaldı. Bu süre zarfında hem Diu limanına gelen Portekiz yardım gemilerini engelleyememiş olacaktı hem de Portekizlilere hazırlık için 3 hafta daha vermiş olacaktı. Ayrıca Madresebad’a demirlerken 4 gemi haliçte karaya oturdu. Yüklerin bir kısmı döküldü. Bunların içinde at eyeri de vardı. Bu durum yerel yöneticilerce Türk’lerin kendi ülkelerini de istila edeceklerine yoruldu. Bu olaydan sonra yerel yönetimlerin erzak ve at destekleri sekteye uğradı. Hindistan’daki yerel yöneticilere varmadan önce destekleri için mektuplar yollayan Süleyman Paşa, hem bu son olaya yüzünden hem de daha önce izlediği politikalar sebebiyle çok fazla destek göremedi. Bu durumun, kroniklerde ve günümüz tarihçilerinin görüşlerinde birleştiği üzere Hadim Süleyman Paşa’nın Başta Aden Emiri’ni idam etmesi gibi ven vermeyen politikalarından kaynaklandığı söylenebilir. Eylül ayında Diu Kuşatması‘nı başlattı ama Portekiz muhafızı Antonio de Silva’nın direnişi ile çok iyi takhim edilmiş bu kaleyi eline geçiremedi.

Hindistan’da Diu limanını bir üs olarak kullanması gerektiğinin bilincinde olduğu düşünüldüğünde Hadim Süleyman Paşa’nın daha fazla müttefik edinmesi için daha ılımlı bir politika gütmesi gerektiği genel kabul görmektedir. Bölgedeki Türk devletleri Hadim Süleyman Paşa’nın askerlerle topraklarından geçmelerini bir tehdit olarak görmüş mümkün mertebe desteklerini belli etmeden de olsa geciktirerek ya da tam bir karşı duruşla esirgemişlerdir.[3]

Hindistan’dan geri dönüş

Hindistan’dan başarısız dönüş Hadim Süleyman Paşa’nın saldırgan yönetim tarzını daha da sertleştirdiği kabul edilebilir. Önce Zebid kalesine hücum etmiştir. Yenilgiyi kabul ederek boynunda urgan ile teslim olan Zebid Beyi Nâhüda Ahmed’i idam ettirmiştir. Zebid’den geri dönüş yolunda 140 Portekizli esirin idam edilmesi sertliğinin bir başka göstergesidir.

Zebid kalesini eline geçirdikten sonra bir idari reform yaparak 1539’da Yemen, Aden ve Zebid‘i de içine alan Yemen Eyaleti‘ ni oluşturdu. Bu eyalet valiliğine Bıyıklı Mehmet Paşa’nın oğlu Mustafa Paşa’yı vali tayin etti. Cidde’ye 31 Mart 1539’da geldi. Donanmayı Süveyş’e geri gönderip kendisi Cidde’den kara yolu ile Mekke ve Medine’ye hacca gitti. Sonra Mayısta Mısır’a geri döndü. İstanbul’dan gelen emirle Divan-ı Humayun’a rapor vermek üzere Kasım ayında İstanbul’a döndü.

İstanbul yılları ve ölümü

1539 sonlarına doğru İstanbul’a dönüp Kubbealtı Vezirliğine getirildi. Önce ikinci vezirliğe yükseldi sonra da Nisan 1541’de Lütfi Paşa yerine Sadrazam oldu. Kanuni Süleyman’ın 1541 Macaristan seferi sırasında ülkenin doğu sınırını korumak hedefiyle Tokat bölgesinde Artükabada’a gönderildi. Daha sonraki Istolni-Belgrad seferinde ise Kanuni’nin maiyetinde bulundu.[1]

28 Kasım 1544’te yerine Mısır Beylerbeyiliğine getirilen Divane Hüsrev Paşa ile Hadim Süleyman Paşa’nın Mısır Beylerbeyi olduğu sıradaki uygulamaları hususunda suçlamalarda bulununca aralarında tartışma çıktı. Hatta padişah önünde hançerler çekildi. Bunun üzerine Kanuni Sultan Süleyman her iki Paşayı da görevden aldı.[1]

Hadim Süleyman Paşa Malkara’ya sürüldü. Hakkında öne sürülen suçlamalardan aklanmasının ardından kısa bir süre sonra Eylül 1547’de Malkara’da hayatını kaybetti. [4]


Değerlendirilme

Sicill-i Osmani’de şöyle değerlendirilmektedir.[2]

Sert, tedbirli ve cesurdu. İhtişama düşkün olup bin nefer kölesi vardı.


Eserleri

Kahire kalesini tamir ettirmiştir. Kusun’da bir zaviye, Bulak ve Yemen‘de camii, ribat, hamam gibi hayır eserleri yaptırmıştır. [1]


Kaynakça

  1. ^ a b c d e f Aslan, Adnan, “Süleyman Paşa (Hadım)”, (1999) Yaşamları ve Yapıtlarıyla Osmanlılar Ansiklopedisi, İstanbul:Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık A.Ş. C.2 s.567-668 ISBN:975-08-0072-9
  2. ^ a b Mehmed Süreyya (haz. Nuri Akbayar) (1996), Sicill-i Osmani, İstanbul:Tarih Vakfı Yurt Yayınları ISBN:975-333-0383 C.1II say.78-79 [1]
  3. ^ OTAM (2008) “”, Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi, No.23 Say.195-239 Yayın T
  4. ^ Ana Britannica, Hadim Süleyman Paşa Maddesi

Dış bağlantılar

  • Danişmend, İsmail Hâmi, (1961) Osmanlı Devlet Erkânı, İstanbul:Türkiye
  • Mehmed Süreyya (haz. Nuri Akbayar) (1996), Sicill-i Osmani, İstanbul:Tarih Vakfı Yurt Yayınları ISBN:975-333-0383 C.1II say.78-79 [2]
  • Aslan, Adnan, “Süleyman Paşa (Hadım)”, (1999) Yaşamları ve Yapıtlarıyla Osmanlılar Ansiklopedisi, İstanbul:Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık A.Ş. C.2 s.567-668 ISBN:975-08-0072-9
  • Kerr, R. ve F.A.Eden, (1972) Particular relation of the expedition of Solayman Pasha from Suez to India against the portuguese at Diu, Edinburg. (İngilizce)

Kaynak: https://tr.wikipedia.org/wiki/Had%C4%B1m_S%C3%BCleyman_Pa%C5%9Fa

Comments

Add a Comment
  1. Your comment is awaiting moderation.

    Really a good deal of valuable knowledge!
    https://www.waltcoexpress.com/
    canadian online pharmacy reviews
    canada drugs online
    drugs for sale
    [url=https://www.visitwaushara.com//]canadian pharmacy online[/url]

  2. Your comment is awaiting moderation.

    Regards, Quite a lot of tips.

    https://www.visitwaushara.com/
    pain meds online without doctor prescription
    top rated canadian pharmacies online
    pharmacy prescription
    [url=https://www.waltcoexpress.com//]global pharmacy canada[/url]

  3. Your comment is awaiting moderation.

    Appreciate it, An abundance of postings.

    https://www.visitwaushara.com/
    best canadian prescription prices
    london drugs canada
    canada pharmacies without script
    [url=https://www.interlandchemie.com//]top rated canadian pharmacies online[/url]

  4. Your comment is awaiting moderation.

    You stated it very well!
    https://www.lunarciel.com/
    medication costs
    canadian pharmacies without an rx
    buy prescription drugs without doctor
    [url=https://www.visitwaushara.com//]canadian pharmacies-24h[/url]

  5. Your comment is awaiting moderation.

    You actually expressed this terrifically!
    https://www.dunamisproductions.com/
    international pharmacy
    online pharmacies canada
    safe canadian online pharmacies
    [url=https://www.interlandchemie.com//]canadian pharmaceuticals online[/url]

  6. Your comment is awaiting moderation.

    You have made your stand pretty effectively.!
    https://www.dunamisproductions.com/
    online canadian pharmacy
    canada online pharmacies
    canadapharmacyonline.com
    [url=https://www.visitwaushara.com//]canada drugs online[/url]

  7. Your comment is awaiting moderation.

    Awesome postings. Thank you!
    https://www.waltcoexpress.com/
    buy prescription drugs without doctor
    trust pharmacy canada
    mail order pharmacy
    [url=https://www.interlandchemie.com//]canadian pharmaceuticals online[/url]

  8. Your comment is awaiting moderation.

    You made your point extremely nicely!!
    https://www.lunarciel.com/
    discount prescription drugs online
    canadian pharmacy
    pharmacy prices compare
    [url=https://www.waltcoexpress.com//]canadian online pharmacy[/url]

  9. Your comment is awaiting moderation.

    Reliable forum posts. Regards.
    https://www.interlandchemie.com/
    online pharmacy canada
    northwestpharmacy
    prescription prices comparison
    [url=https://www.interlandchemie.com//]canadian viagra[/url]

  10. Your comment is awaiting moderation.

    Thank you! I appreciate this!
    https://www.interlandchemie.com/
    overseas pharmacy forum
    canadian pharmacies-24h
    canadian family pharmacy
    [url=https://www.waltcoexpress.com//]canada drug[/url]

  11. Your comment is awaiting moderation.

    With thanks. Loads of facts!

    https://www.dunamisproductions.com/
    pharmacy online store
    canadianpharmacy
    pharmacies near me
    [url=https://www.visitwaushara.com//]online pharmacies canada[/url]

  12. Your comment is awaiting moderation.

    Nicely put, Cheers.
    https://www.visitwaushara.com/
    online pharmacy without a prescription
    canadian pharmacies online
    walgreens pharmacy
    [url=https://www.lunarciel.com//]canadian pharmaceuticals online[/url]

  13. Your comment is awaiting moderation.

    Info clearly considered..
    https://www.lunarciel.com/
    canadadrugs.com pharmacy
    london drugs canada
    canadian rx pharmacy online
    [url=https://www.dunamisproductions.com//]northwestpharmacy[/url]

  14. Your comment is awaiting moderation.

    Useful content. Appreciate it.
    https://www.interlandchemie.com/
    buying prescription drugs canada
    canada pharmacy
    canadian rx pharmacy online
    [url=https://www.lunarciel.com//]canada online pharmacies[/url]

  15. Your comment is awaiting moderation.

    Kudos! I enjoy this!
    https://www.lunarciel.com/
    online discount pharmacy
    canada online pharmacies
    highest rated canadian pharmacies
    [url=https://www.interlandchemie.com//]canadian drugs[/url]

  16. Your comment is awaiting moderation.

    Regards. Awesome stuff!
    https://www.lunarciel.com/
    canadian pharmacy reviews
    canada pharmacy online
    canadian mail order pharmacies
    [url=https://www.lunarciel.com//]canadian viagra[/url]

  17. Your comment is awaiting moderation.

    You’ve made your stand very well!!
    https://www.visitwaushara.com/
    mexican online pharmacies
    canadian pharmacy
    prescription price comparison
    [url=https://www.dunamisproductions.com//]canadian cialis[/url]

  18. Your comment is awaiting moderation.

    You actually explained this exceptionally well.
    https://www.interlandchemie.com/
    canadian pharmacy king
    canada drug
    canadian pharmacies
    [url=https://www.interlandchemie.com//]trust pharmacy canada[/url]

  19. Your comment is awaiting moderation.

    Thanks a lot. Good information.
    https://www.lunarciel.com/
    the canadian pharmacy
    canadian pharmaceuticals online
    meds online
    [url=https://www.waltcoexpress.com//]canada pharmaceutical online ordering[/url]

  20. Your comment is awaiting moderation.

    You definitely made the point.
    https://www.waltcoexpress.com/
    meds online
    north west pharmacy canada
    canadian pharmacies that are legit
    [url=https://www.lunarciel.com//]canadian pharmacies online[/url]

  21. Your comment is awaiting moderation.

    With thanks, Very good information!
    https://www.interlandchemie.com/
    prescription drugs online without
    northwest pharmacy
    best price prescription drugs
    [url=https://www.visitwaushara.com//]canadian pharmacies online[/url]

  22. Your comment is awaiting moderation.

    You actually said it exceptionally well.
    https://www.lunarciel.com/
    online pharmacy no prescription needed
    mexican pharmacies shipping to usa
    canadian drugstore
    [url=https://www.interlandchemie.com//]canada drugs[/url]

  23. Your comment is awaiting moderation.

    Very good postings. With thanks!
    https://www.interlandchemie.com/
    cialis canadian pharmacy
    canadian pharcharmy
    canada pharmacy
    [url=https://www.visitwaushara.com//]canada drug[/url]

  24. Your comment is awaiting moderation.

    You actually suggested this exceptionally well!
    https://www.interlandchemie.com/
    mexican online pharmacies
    canada drugs
    canadian online pharmacies
    [url=https://www.waltcoexpress.com//]north west pharmacy canada[/url]

  25. Your comment is awaiting moderation.

    Amazing posts. Thanks.
    https://www.visitwaushara.com/
    safeway pharmacy
    canadian pharmacies
    best price prescription drugs
    [url=https://www.lunarciel.com//]canadian online pharmacy[/url]

  26. Your comment is awaiting moderation.

    Really a lot of fantastic information.
    https://www.dunamisproductions.com/
    prescription drug
    canadian viagra
    compare rx prices
    [url=https://www.waltcoexpress.com//]canadian pharmaceuticals online[/url]

  27. Your comment is awaiting moderation.

    Fantastic forum posts. Thanks a lot!
    https://www.interlandchemie.com/
    canadian pharmacy no prescription needed
    northwestpharmacy
    canadian drugs
    [url=https://www.waltcoexpress.com//]canadian pharmacies-24h[/url]

  28. Your comment is awaiting moderation.

    Seriously quite a lot of great data.
    https://www.lunarciel.com/
    best online pharmacy stores
    canadian pharmacy
    online pharmacies
    [url=https://www.lunarciel.com//]canada pharmaceuticals online[/url]

  29. Your comment is awaiting moderation.

    With thanks. Numerous content!

    https://www.waltcoexpress.com/
    rx price comparison
    canada pharmacy online
    best online pharmacy stores
    [url=https://www.visitwaushara.com//]canada pharmaceutical online ordering[/url]

  30. Your comment is awaiting moderation.

    Fantastic stuff. Appreciate it.
    https://www.waltcoexpress.com/
    compare prescription prices
    canadian cialis
    king pharmacy
    [url=https://www.visitwaushara.com//]northwestpharmacy[/url]

  31. Your comment is awaiting moderation.

    Whoa all kinds of awesome data.
    https://www.interlandchemie.com/
    online pharmacy without prescription
    canadian pharmacies online
    best canadian prescription prices
    [url=https://www.dunamisproductions.com//]canada drugs online[/url]

  32. Your comment is awaiting moderation.

    Wow tons of very good data!
    https://www.visitwaushara.com/
    canadian rx pharmacy online
    trust pharmacy canada
    rx online
    [url=https://www.lunarciel.com//]london drugs canada[/url]

  33. Your comment is awaiting moderation.

    You said it very well..
    https://www.visitwaushara.com/
    rx online
    canadian pharmacies that ship to us
    highest rated canadian pharmacies
    [url=https://www.dunamisproductions.com//]canada pharmaceutical online ordering[/url]

  34. Your comment is awaiting moderation.

    Many thanks! I appreciate it!
    https://www.dunamisproductions.com/
    walgreens pharmacy
    canadian pharcharmy
    candrugstore com
    [url=https://www.visitwaushara.com//]canada drugs online[/url]

  35. Your comment is awaiting moderation.

    Thanks. I appreciate this!
    https://www.lunarciel.com/
    mexican pharmacy online medications
    canadian pharcharmy
    global pharmacy canada
    [url=https://www.visitwaushara.com//]canada pharmacy[/url]

  36. Your comment is awaiting moderation.

    You explained this effectively.
    https://www.waltcoexpress.com/
    the canadian pharmacy
    aarp approved canadian online pharmacies
    canadian drugs without prescription
    [url=https://www.dunamisproductions.com//]canadian pharmacies online[/url]

  37. Your comment is awaiting moderation.

    Factor well utilized!.
    https://www.interlandchemie.com/
    canadapharmacyonline.com
    canadian pharmacies without an rx
    canadian pharmacies top best
    [url=https://www.lunarciel.com//]canada pharmacy[/url]

  38. Your comment is awaiting moderation.

    Kudos! Helpful stuff!
    https://www.dunamisproductions.com/
    pharmacy prices
    canada pharmaceuticals online
    buy prescription drugs online
    [url=https://www.waltcoexpress.com//]canada online pharmacies[/url]

  39. Your comment is awaiting moderation.

    Really a lot of terrific info.
    https://www.dunamisproductions.com/
    online drugstore
    canada drug
    24 hour pharmacy
    [url=https://www.dunamisproductions.com//]northwest pharmacy[/url]

  40. Your comment is awaiting moderation.

    You explained it exceptionally well!
    https://www.interlandchemie.com/
    canadian pharmacies without prescriptions
    canadian online pharmacies
    my canadian pharmacy
    [url=https://www.lunarciel.com//]mexican pharmacies shipping to usa[/url]

  41. Your comment is awaiting moderation.

    Really plenty of terrific knowledge.
    https://www.interlandchemie.com/
    prescription drugs prices
    mexican pharmacies shipping to usa
    medication costs
    [url=https://www.waltcoexpress.com//]top rated canadian pharmacies online[/url]

  42. Your comment is awaiting moderation.

    Lovely content. Thanks!
    https://www.interlandchemie.com/
    drugs without prescription
    north west pharmacy canada
    canadapharmacy com
    [url=https://www.interlandchemie.com//]online pharmacies of canada[/url]

  43. Your comment is awaiting moderation.

    You have made your stand extremely effectively..
    https://www.lunarciel.com/
    best canadian online pharmacy
    top rated canadian pharmacies online
    prescription drugs online without doctor
    [url=https://www.dunamisproductions.com//]canadian online pharmacy[/url]

  44. Your comment is awaiting moderation.

    Valuable data. Many thanks.
    https://www.interlandchemie.com/
    visit poster’s website
    canadian viagra
    buy prescription drugs online
    [url=https://www.interlandchemie.com//]online pharmacies canada[/url]

  45. Your comment is awaiting moderation.

    You actually suggested it fantastically!
    https://www.dunamisproductions.com/
    buy prescription drugs online
    canadian pharmacies
    mexican pharmacy online
    [url=https://www.visitwaushara.com//]canada pharmacy[/url]

  46. Your comment is awaiting moderation.

    Valuable postings. Many thanks!
    https://www.visitwaushara.com/
    trusted overseas pharmacies
    canadian pharmacies without an rx
    online rx pharmacy
    [url=https://www.dunamisproductions.com//]canada pharmaceuticals online[/url]

  47. Your comment is awaiting moderation.

    Many thanks, A lot of knowledge!

    https://www.waltcoexpress.com/
    canadian cialis
    canadian viagra
    canadapharmacyonline.com
    [url=https://www.interlandchemie.com//]london drugs canada[/url]

  48. Your comment is awaiting moderation.

    You’ve made your point pretty well!!
    https://www.visitwaushara.com/
    highest rated canadian pharmacies
    canada pharmacy online
    online drugs
    [url=https://www.interlandchemie.com//]canadian pharmacies[/url]

  49. Your comment is awaiting moderation.

    You stated it superbly!
    http://canadianpharmacysilo.com/
    walgreens pharmacy
    canadian pharmacies online
    buy prescription drugs without doctor
    [url=http://canadianpharmacyntx.com//]canada drugs online[/url]

  50. Your comment is awaiting moderation.

    You expressed that really well!
    http://canadianpharmacyntx.com/
    canada drug pharmacy
    global pharmacy canada
    canada drug
    [url=http://canadianpharmaciesnnm.com//]canadian online pharmacies[/url]

  51. Your comment is awaiting moderation.

    Effectively voiced without a doubt. !
    http://talahicc.com/
    canadian drugstore reviews
    canada online pharmacies
    canadian meds
    [url=http://canadianpharmacysilo.com//]canada pharmacy[/url]

  52. Your comment is awaiting moderation.

    Really all kinds of valuable material!
    http://canadianonlinepharmacynnm.com/
    canadian drugstore online
    online pharmacies canada
    pharmacy cost comparison
    [url=http://canadianpharmacymim.com//]northwestpharmacy[/url]

  53. Your comment is awaiting moderation.

    Regards, I enjoy this.
    http://canadianpharmacymim.com/
    highest rated canadian pharmacies
    online pharmacies of canada
    get prescription online
    [url=http://canadianpharmaciescubarx.com//]aarp approved canadian online pharmacies[/url]

  54. Your comment is awaiting moderation.

    Incredible loads of awesome information!
    http://talahicc.com/
    canada pharmacies without script
    canadian pharmacies-24h
    canada pharmacy no prescription
    [url=http://canadianpharmacysilo.com//]canadian pharmacies[/url]

  55. Your comment is awaiting moderation.

    Truly lots of useful facts!
    http://canadianpharmacysilo.com/
    international pharmacy
    canadian online pharmacy
    pharmacy drug store
    [url=http://canadianpharmaciesnnm.com//]canada pharmaceutical online ordering[/url]

  56. Your comment is awaiting moderation.

    Lovely data. With thanks!
    https://nicktambone.com/
    mexican pharmacies online
    canada drugs
    canadian pharmacy viagra
    [url=http://www.canadianpharmacymsn.com//]canada drugs online[/url]

  57. Your comment is awaiting moderation.

    Nicely put. Regards.
    http://canadianpharmacysilo.com/
    online drugstore
    canadian online pharmacy
    canada pharmacies without script
    [url=http://canadianpharmaciesnnm.com//]canadian viagra[/url]

  58. Your comment is awaiting moderation.

    Fine information. Kudos!
    http://canadianpharmacysilo.com/
    prescription prices comparison
    northwestpharmacy
    my canadian pharmacy
    [url=http://www.canadianpharmacymsn.com//]canadian drugs[/url]

  59. Your comment is awaiting moderation.

    You said it very well.!
    http://canadianpharmaciesnnm.com/
    online pharmacies canada
    canadian viagra
    pharmacy drug store
    [url=http://canadianpharmaciesnnm.com//]top rated canadian pharmacies online[/url]

  60. Your comment is awaiting moderation.

    Cheers. I value it.
    http://www.canadianpharmacymsn.com/
    trust pharmacy canada
    canadianpharmacy
    candrugstore com
    [url=http://canadianonlinepharmacynnm.com//]canada pharmacy[/url]

  61. Your comment is awaiting moderation.

    Many thanks, I value this!
    http://canadianonlinepharmacynnm.com/
    canadian cialis
    north west pharmacy canada
    online canadian pharmacies
    [url=http://canadianpharmaciesnnm.com//]canadian pharmacies[/url]

  62. Your comment is awaiting moderation.

    You said this exceptionally well!
    http://canadianpharmacymim.com/
    canadadrugs.com pharmacy
    canadian pharcharmy
    online pharmacy without a prescription
    [url=http://talahicc.com//]mexican pharmacies shipping to usa[/url]

  63. Your comment is awaiting moderation.

    You suggested this effectively.
    https://nicktambone.com/
    discount pharmacy
    london drugs canada
    canada drugs
    [url=http://canadianpharmaciescubarx.com//]canada drugs online[/url]

  64. Your comment is awaiting moderation.

    Whoa lots of useful data.
    http://canadianpharmaciescubarx.com/
    canadian pharmacies
    canadian pharmacies online
    us pharmacy no prior prescription
    [url=http://talahicc.com//]canada pharmacy online[/url]

  65. Your comment is awaiting moderation.

    Really all kinds of superb data!
    http://canadianpharmaciesnnm.com/
    canada drug prices
    online pharmacies of canada
    prescription drugs without prior prescription
    [url=http://canadianpharmacymim.com//]northwest pharmacy[/url]

  66. Your comment is awaiting moderation.

    Truly a lot of useful tips!
    http://canadianpharmacyntx.com/
    ed meds online
    canadian pharmacies
    cialis online
    [url=https://nicktambone.com//]canada pharmaceutical online ordering[/url]

  67. Your comment is awaiting moderation.

    Thank you, Quite a lot of forum posts!

    http://canadianonlinepharmacynnm.com/
    no prescription pharmacy
    canada drug
    canada pharmacies
    [url=http://canadianpharmacysilo.com//]online pharmacies canada[/url]

  68. Your comment is awaiting moderation.

    You said it very well.!
    http://canadianpharmacyntx.com/
    prescription drugs canada
    canadian online pharmacy
    internet pharmacy
    [url=http://canadianpharmacymim.com//]canadian online pharmacy[/url]

  69. Your comment is awaiting moderation.

    You said it wonderfully.
    http://canadianonlinepharmacynnm.com/
    mexican pharmacies
    canadianpharmacy
    canada pharmacies online
    [url=http://talahicc.com//]trust pharmacy canada[/url]

  70. Your comment is awaiting moderation.

    You’ve made your point extremely nicely!.
    http://canadianonlinepharmacynnm.com/
    canadian drugs
    canadian online pharmacy
    canadianpharmacy
    [url=http://talahicc.com//]trust pharmacy canada[/url]

  71. Your comment is awaiting moderation.

    Nicely put. Thanks a lot!
    http://canadianpharmacymim.com/
    canadian pharmacies without prescriptions
    canadian pharmacies that ship to us
    international pharmacy
    [url=http://canadianpharmacymim.com//]online pharmacies of canada[/url]

  72. Your comment is awaiting moderation.

    Fine stuff. Many thanks.
    http://canadianpharmacymim.com/
    pharmacy tech
    global pharmacy canada
    visit poster’s website
    [url=https://nicktambone.com//]canadian pharmacies online[/url]

  73. Your comment is awaiting moderation.

    Many thanks. I appreciate this.
    http://canadianpharmaciesnnm.com/
    discount pharmacy online
    north west pharmacy canada
    internet pharmacy
    [url=http://canadianpharmacyntx.com//]global pharmacy canada[/url]

  74. Your comment is awaiting moderation.

    Thanks. I value it!
    http://www.canadianpharmacymsn.com/
    canadian family pharmacy
    global pharmacy canada
    canada pharmacies online
    [url=http://canadianpharmacymim.com//]online pharmacies canada[/url]

  75. Your comment is awaiting moderation.

    You said it exceptionally well.
    http://canadianpharmacymim.com/
    canada pharmacy online reviews
    online pharmacies of canada
    canadian online pharmacy reviews
    [url=https://nicktambone.com//]global pharmacy canada[/url]

  76. Your comment is awaiting moderation.

    Point clearly applied..
    http://www.canadianpharmacymsn.com/
    canadian drug
    canadian viagra
    canadian pharmacy viagra
    [url=http://canadianpharmacyntx.com//]northwestpharmacy[/url]

  77. Your comment is awaiting moderation.

    You suggested this perfectly.
    http://canadianpharmaciesnnm.com/
    canadian pharmacy viagra
    canada pharmacy online
    best online pharmacies canada
    [url=https://nicktambone.com//]canadian pharmacies[/url]

  78. Your comment is awaiting moderation.

    Good information. Appreciate it!
    http://canadianonlinepharmacynnm.com/
    canadian pharmacy king
    london drugs canada
    legitimate canadian mail order pharmacies
    [url=http://canadianpharmacymim.com//]top rated canadian pharmacies online[/url]

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir