Hadım Süleyman Paşa

Hadım Süleyman Paşa (c.1467 – Eylül 1547, Malkara), I. Süleyman saltanatı döneminde Nisan 1541-28 Kasım 1544 arasında sadrazamlık yapmış Osmanlı devlet adamı ve Serdarıdır. İki kez Mısır Valiliği yapmış ve Hindistan’a sefere çıkan ilk Osmanlı Donanması‘na komuta etmiştir.


Hayatı

Hadım Süleyman Paşa devşirme olarak saraya geldi. Enderun‘dan çıkınca hadım akağalar arasına girdi. Önce hazinedarbaşılığa yükseldi. Daha sonra Macaristan sınırını korumakla görevlendirildi. [1]

Birinci Mısır Beylerbeyliği

1524’te Şam beylerbeyiliğine atandı.[2] Mısır’a gidip Hain Ahmed Paşa isyanının bastırıp onu ortadan kaldıran Sadrazam Pargalı İbrahim Paşa‘nın davet üzerine 14 Haziran 1525’te de Mısır Beylerbeyiliğine atandı. Mısır’da bulunduğu 10 yıllık süre zarfında Osmanlı merkezi yönetiminin güçlenmesini ve eyalet gelirinin artmasını sağladı. Osmanlı egemenliğini Yemen ve güney Mısır’da genişletip pekiştirmek istemekteydi.

Aynı zamanda Hint ticaretine Portekiz Krallığı tehdidi ortaya çıkmıştı. Portekizlilerin Ümit Burnu‘nu geçip o zamanlarda Müslümanların tekelinde bulunan Baharat Yolu ticaretine alternatif bir yol açmaları ve Portekiz Krallığı’nın yeni limanlarda söz sahibi olmak istemeleri İmparatorluğun Doğusunda gerginliği arttırmıştı. Aden Körfezi ve çevresinde seyrüseferin güvenli olması ayrıca Aden ve Yemen’in tam bir Osmanlı hakimiyeti altına girmesi için Hadım Süleyman Paşa, I. Süleyman‘dan bir donanma kurmak için izin istedi. Gelen olumlu cevaba müteakiben 80 parçalık gemi yapılmak üzere gerekli malzemeler Süveyş tersanesi istikametine doğru peyderpey 1530-31 yılları içerisinde ulaştırıldı. Lakin bu donanmanın yapımı için ayrılan Mısır Eyaleti vergisi İran’a savaş açılması sebebiyle bu cepheye kaydırıldığı için Süveyş tersanesindeki donanma projesi bir süreliğine ertelendi.

Padişah İran’a savaş açılıp Irakeyn Seferi’ne başlayınca, yeni cepheye destek olmak için padişahın talimatıyla 26 Şubat 1535’te Mısır Beylerbeyliği görevini Divane Hüsrev Paşa‘ya bıraktı.[1]

İran Seferi ve ikinci Mısır beylerbeyiliği

Irakeyn Seferi dönüşünde 1535’de Anadolu Beylerbeyiliğine atandı.

Bu sırada Portekiz Krallığının Hindistan’da baskıları sürüyordu. Gucerat Sultanı Bahadır Şah, hem hediyelerle Osmanlı Devleti Padişahına ulak göndermişti hem de hazinesini işgal altındaki ülkesinden daha güvenli Haremeyn bölgesine emaneten 3 adet kalyon ile yola çıkartmıştı. 1536 yılında Edirne’ye ulaşan Gucerat Sultanı Bahadır Şah’ın elçisi Edirne’de Padişah huzuruna kabul edildi. Bahadır Şah hem ülkesini işgal eden Türk-Moğol imparatoru Hümâyun Şah‘a hem de Portekiz Krallığı’na karşı yardım istiyordu. Osmanlı İmparatorluğu, Hindistan’daki Müslüman devletlerin iç işlerine karışmayı reddetti. Lakin Portekiz Krallığı’nı orada bir tehdit olarak gördüğünü belirterek bir donanma hazırlığına başlayacaktı. Elçiyle bu görüşme yapıldığında Portekizliler Diu limanını ele geçirmişlerdi.

Hadim Süleyman Paşa bu olaylar doğrultusunda Ocak 1537’de tekrar Mısır Beylerbeyiliğine getirildi ve İran seferi dolayısıyla yarım kalan Süveyş Donanmasını bitirmesi için görevlendirildi. Diğer taraftan Portekizlilere Süveyş’te bir Osmanlı filosu kurulma haberinin almışlardı. Diu kalesini tahkim ettiler. Şubat 1537’de Bahadır Şah’ı Portekizliler hile ile öldürüp kardeşi Mahmut’u Gücerat Sultanı yaptılar. Bahadır Şah, Portekizlilerce öldürüldü. Haberi Osmanlı Devleti’ne tam bir yil sonra Şubat 1538’de ulaştı.

Bunun üzerine Padişah Mısır’a donanma yapımının hızlandırılması talimatını verdi. Ayrıca Bahadır Şah’ın varisi olmadığı için Gucerat’ta veraset kavgaları baş göstermişti. Bunun üzerine Kanuni Sultan Süleyman Bahadır Şah’ın elçi yolladığı sırada Mekke’ye 3 kalyonla gönderdiği Gücerat devlet hazinesini İstanbul’a getirmeye karar verdi. Önceİskenderun‘a getirilen hazine Salih Reis gözetiminde İstanbul’a getirilecekti. Bu nakliyat haberini alan Cenevizli amiral Andrea Doria, Salih Reis’in filosunu zaptetmeye çalıştıysa da Barbaros Hayreddin Paşa’nın müdahale etmesi üzerine emeline ulaşamadı.

Donanma hazırlığı hem yeni gemilerin yapımıyla hem de eski gemilerin toplarla takviye edilmesiyle sürüyordu. Bu sırada Venedik Cumhuriyeti ile Osmanlı Devleti’nin arası bozulduğu için İskenderun‘da ve İstanbul’da Venedik ticaret gemilerine el konulmuş ve mürettebatı da esir edilmişti. Hadım Süleyman Paşa bazı mürettebatı donanmayı güçlendirmek için sefere beraberinde götürdü.

Aden seferi

Hadım Süleyman Paşa kendi arzusu üzerine Süveyş Donanması Serdarlığına atandı. 13 Haziran 1538’de 76 parça gemi ve 1500’u yeniçeri 6500 asker ile Süveyş’ten ayrıldı. Tur’da bulunan 30 gemi de donanmaya katıldıktan sonra Temmuz ayının ortasında tüm donanma Cidde‘de toplandı. Kameran limanının geldiğinde daha önce Osmanlı egemenliğini kabul etmiş olan Aden Emiri Amir bin Davud’u tekrar itaata davet etti. 3 Ağutos 1538’de ise donanma Aden Limanı’na demirledi. Portekiz Krallığı’na daha yakın olan Aden Emiri Amir Bin Davud önce Süleyman Paşa tarafından gemisine çağrıldı. Zamanın kroniklerine bakılacak olursa da önceden hasta askerlerin tedavisi bahanesiyle hasta olmayan askerler de şehre sokulmuş ve onlara refakatçı olarak da askerler Aden’e girmişlerdi. Aden Emiri Süleyman Paşa’nın gemisine 4 önemli adamıyla geldiğinde tutuklandı ve asılarak idam edildi. Bu sırada top atışı ile işaret verildi. Hem limandaki donanmada bulunan askerler hem de içeriye hasta olarak ve refakatçı olarak girmeyi başaran 500 silahlı asker Aden’i işgal ettiler. Şehir yağmalandı. Ganimet Süleyman Paşa’nın emriyle toplanıp haznedarına teslim etti. 16 gün Aden’de kalıp sukûneti sağladıktan sonra Behram Bey’i ve 500 askeri burada bırakarak Hindistan’a doğru yola koyuldu. Gucerat kıyılarına yöneldi.[1]

Hindistan Seferi ve başarısızlık

19 Ağustos 1538’de Aden’den demir alan Hadım Süleyman Paşa Serdarlığındaki Osmanlı donanması Cücerat kıyılarına erisip 2 Eylül’de Diu’nun 100 mil açıklarında demirledi. Ayın 4’unde ise Diu limanına yakın bir yerde demirledi. Ayın 7’sinde patlak veren fırtınada donanma hasar gördü. Gemilerin tamiri için Diu’ya 20 mil mesafedeki Madresabat(Caffarâbâd) limanına demirledi. Burada yaklaşık 3 hafta kaldı. Bu süre zarfında hem Diu limanına gelen Portekiz yardım gemilerini engelleyememiş olacaktı hem de Portekizlilere hazırlık için 3 hafta daha vermiş olacaktı. Ayrıca Madresebad’a demirlerken 4 gemi haliçte karaya oturdu. Yüklerin bir kısmı döküldü. Bunların içinde at eyeri de vardı. Bu durum yerel yöneticilerce Türk’lerin kendi ülkelerini de istila edeceklerine yoruldu. Bu olaydan sonra yerel yönetimlerin erzak ve at destekleri sekteye uğradı. Hindistan’daki yerel yöneticilere varmadan önce destekleri için mektuplar yollayan Süleyman Paşa, hem bu son olaya yüzünden hem de daha önce izlediği politikalar sebebiyle çok fazla destek göremedi. Bu durumun, kroniklerde ve günümüz tarihçilerinin görüşlerinde birleştiği üzere Hadim Süleyman Paşa’nın Başta Aden Emiri’ni idam etmesi gibi ven vermeyen politikalarından kaynaklandığı söylenebilir. Eylül ayında Diu Kuşatması‘nı başlattı ama Portekiz muhafızı Antonio de Silva’nın direnişi ile çok iyi takhim edilmiş bu kaleyi eline geçiremedi.

Hindistan’da Diu limanını bir üs olarak kullanması gerektiğinin bilincinde olduğu düşünüldüğünde Hadim Süleyman Paşa’nın daha fazla müttefik edinmesi için daha ılımlı bir politika gütmesi gerektiği genel kabul görmektedir. Bölgedeki Türk devletleri Hadim Süleyman Paşa’nın askerlerle topraklarından geçmelerini bir tehdit olarak görmüş mümkün mertebe desteklerini belli etmeden de olsa geciktirerek ya da tam bir karşı duruşla esirgemişlerdir.[3]

Hindistan’dan geri dönüş

Hindistan’dan başarısız dönüş Hadim Süleyman Paşa’nın saldırgan yönetim tarzını daha da sertleştirdiği kabul edilebilir. Önce Zebid kalesine hücum etmiştir. Yenilgiyi kabul ederek boynunda urgan ile teslim olan Zebid Beyi Nâhüda Ahmed’i idam ettirmiştir. Zebid’den geri dönüş yolunda 140 Portekizli esirin idam edilmesi sertliğinin bir başka göstergesidir.

Zebid kalesini eline geçirdikten sonra bir idari reform yaparak 1539’da Yemen, Aden ve Zebid‘i de içine alan Yemen Eyaleti‘ ni oluşturdu. Bu eyalet valiliğine Bıyıklı Mehmet Paşa’nın oğlu Mustafa Paşa’yı vali tayin etti. Cidde’ye 31 Mart 1539’da geldi. Donanmayı Süveyş’e geri gönderip kendisi Cidde’den kara yolu ile Mekke ve Medine’ye hacca gitti. Sonra Mayısta Mısır’a geri döndü. İstanbul’dan gelen emirle Divan-ı Humayun’a rapor vermek üzere Kasım ayında İstanbul’a döndü.

İstanbul yılları ve ölümü

1539 sonlarına doğru İstanbul’a dönüp Kubbealtı Vezirliğine getirildi. Önce ikinci vezirliğe yükseldi sonra da Nisan 1541’de Lütfi Paşa yerine Sadrazam oldu. Kanuni Süleyman’ın 1541 Macaristan seferi sırasında ülkenin doğu sınırını korumak hedefiyle Tokat bölgesinde Artükabada’a gönderildi. Daha sonraki Istolni-Belgrad seferinde ise Kanuni’nin maiyetinde bulundu.[1]

28 Kasım 1544’te yerine Mısır Beylerbeyiliğine getirilen Divane Hüsrev Paşa ile Hadim Süleyman Paşa’nın Mısır Beylerbeyi olduğu sıradaki uygulamaları hususunda suçlamalarda bulununca aralarında tartışma çıktı. Hatta padişah önünde hançerler çekildi. Bunun üzerine Kanuni Sultan Süleyman her iki Paşayı da görevden aldı.[1]

Hadim Süleyman Paşa Malkara’ya sürüldü. Hakkında öne sürülen suçlamalardan aklanmasının ardından kısa bir süre sonra Eylül 1547’de Malkara’da hayatını kaybetti. [4]


Değerlendirilme

Sicill-i Osmani’de şöyle değerlendirilmektedir.[2]

Sert, tedbirli ve cesurdu. İhtişama düşkün olup bin nefer kölesi vardı.


Eserleri

Kahire kalesini tamir ettirmiştir. Kusun’da bir zaviye, Bulak ve Yemen‘de camii, ribat, hamam gibi hayır eserleri yaptırmıştır. [1]


Kaynakça

  1. ^ a b c d e f Aslan, Adnan, “Süleyman Paşa (Hadım)”, (1999) Yaşamları ve Yapıtlarıyla Osmanlılar Ansiklopedisi, İstanbul:Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık A.Ş. C.2 s.567-668 ISBN:975-08-0072-9
  2. ^ a b Mehmed Süreyya (haz. Nuri Akbayar) (1996), Sicill-i Osmani, İstanbul:Tarih Vakfı Yurt Yayınları ISBN:975-333-0383 C.1II say.78-79 [1]
  3. ^ OTAM (2008) “”, Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi, No.23 Say.195-239 Yayın T
  4. ^ Ana Britannica, Hadim Süleyman Paşa Maddesi

Dış bağlantılar

  • Danişmend, İsmail Hâmi, (1961) Osmanlı Devlet Erkânı, İstanbul:Türkiye
  • Mehmed Süreyya (haz. Nuri Akbayar) (1996), Sicill-i Osmani, İstanbul:Tarih Vakfı Yurt Yayınları ISBN:975-333-0383 C.1II say.78-79 [2]
  • Aslan, Adnan, “Süleyman Paşa (Hadım)”, (1999) Yaşamları ve Yapıtlarıyla Osmanlılar Ansiklopedisi, İstanbul:Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık A.Ş. C.2 s.567-668 ISBN:975-08-0072-9
  • Kerr, R. ve F.A.Eden, (1972) Particular relation of the expedition of Solayman Pasha from Suez to India against the portuguese at Diu, Edinburg. (İngilizce)

Kaynak: https://tr.wikipedia.org/wiki/Had%C4%B1m_S%C3%BCleyman_Pa%C5%9Fa

Comments

Add a Comment
  1. Your comment is awaiting moderation.

    Thanks. A lot of information!

    http://viagrawithoutadoctorsntx.com/
    generic viagra overnight shipping
    viagra for women
    can a stroke patient take viagra
    [url=http://viagrawithoutadoctorsntx.com/]viagra without a doctors prescription[/url]

  2. Your comment is awaiting moderation.

    Regards! A good amount of postings.

    http://viagrawithoutadoctormsn.com/
    viagra works with alcohol viagra for sale uk simvastatin interactions with viagra [url=http://viagrawithoutadoctormsn.com/]generic viagra 100mg[/url]
    viagra cialis walmart
    does viagra increaese size
    men using viagra sex tubes
    viagra aid
    viagra best taken when
    over counter viagra sales

  3. Your comment is awaiting moderation.

    Fine postings. Kudos.
    http://viagrapego.com/
    generic viagra louisville ky generic viagra online 3 generic meltabs viagra [url=http://viagrawithoutadoctormsn.com/]buy viagra online[/url]
    usa generic viagra
    viagra sildenafil citrate information
    viagra vs cialis reviews
    where can i buy viagra online
    woman take viagra for men
    what is better viagra or cialis

  4. Your comment is awaiting moderation.

    Fine content. Appreciate it.
    http://viagrawithoutadoctormsn.com/
    buying viagra in philippines viagra for sale uk generic online pharmacy viagra [url=http://viagrapego.com/]viagra 100mg[/url]
    buy viagra london
    is viagra better
    10 minute viagra
    pharmacy canada viagra
    combine levitra viagra
    viagra canada cheap

  5. Your comment is awaiting moderation.

    Kudos. Helpful information.
    http://viagrawithoutadoctorsntx.com/
    viagra liquid buy viagra online find search viagra computer free sites [url=http://viagrawithoutadoctorsntx.com/]viagra for sale uk[/url]
    supplying viagra to the mob
    time-release viagra
    viagra best peice
    internet viagra
    cheap u s viagra
    side effects mixing karvea and viagra

  6. Your comment is awaiting moderation.

    Very good advice. Thank you.
    http://viagrawithoutadoctormsn.com/
    viagra types buy viagra online levitra viagra online [url=http://viagrawithoutadoctormsn.com/]viagra for sale uk[/url]
    viagra trial pak
    fun with viagra
    how to prescribe viagra 100mg
    viagra generic 20 cents from india
    kitchen viagra
    viagra discounts senators

  7. Your comment is awaiting moderation.

    Fantastic info. Thank you!
    http://viagrapego.com/
    pricing viagra viagra for women cost of viagra in the philippines [url=http://viagrapego.com/]cheap viagra[/url]
    buy canada viagra
    australian viagra
    pleasure cheap viagra
    natural viagra formulas
    viagra online without prescription milwaukee
    viagra long term side-effects

  8. Your comment is awaiting moderation.

    Incredible loads of superb data.
    http://viagrawithoutadoctormsn.com/
    does viagra negatively effect orgasm generic viagra online viagra at walgreens [url=http://viagrawithoutadoctormsn.com/]viagra online[/url]
    phentermine and viagra
    cheap viagra site
    viagra joint problems
    viagra sucess stories
    viagra erection
    viagra buy on line

  9. Your comment is awaiting moderation.

  10. Your comment is awaiting moderation.

    Lovely postings, Thanks a lot!
    http://viagrawithoutadoctorsntx.com/
    drug interractions flomax viagra viagra 100mg wholesale viagra cheap [url=http://viagrapego.com/]cheap viagra[/url]
    viagra inventor’s men of kent
    everyday viagra dosage
    male viagra
    buy viagra on line
    what is viagra used for gt
    mode d’emploi viagra

  11. Your comment is awaiting moderation.

    Terrific write ups. Kudos.
    http://viagrawithoutadoctormsn.com/
    cialis viagra cialis levitra generic viagra viagra 100mg herbal [url=http://viagrawithoutadoctormsn.com/]buy viagra online[/url]
    free viagra sample viagra sample
    can a psychiatrist prescribe viagra
    viagra tagament
    tom kaulitz viagra
    is there a daily viagra
    senate bill about viagra commercials

  12. Your comment is awaiting moderation.

    You revealed it wonderfully!
    http://viagrawithoutadoctormsn.com/
    aspirin viagra generic viagra 100mg viagra cialis heart problems [url=http://viagrapego.com/]buy generic viagra[/url]
    diabetes medication and viagra
    viagra cialas comparison
    viagra achat sur internet
    viagra effects
    benicar with viagra
    buying viagra in holland

  13. Your comment is awaiting moderation.

    Incredible quite a lot of amazing material!
    http://viagrawithoutadoctorsntx.com/
    songs with word viagra in it viagra pills viagra and alternatives [url=http://viagrapego.com/]viagra 100mg[/url]
    how often take viagra
    generic viagra 25mg
    generic cheap viagra licensed pharmacies
    imformation on viagra
    gout and viagra
    tolerance for viagra

  14. Your comment is awaiting moderation.

    Amazing info. Thanks a lot.
    http://viagrawithoutadoctorsntx.com/
    side effects viagra flushing viagra 100mg herbal viagra doma [url=http://viagrawithoutadoctorsntx.com/]viagra online[/url]
    viagra st
    adult sites charles linskaill find viagra
    lavt blodtryk potens viagra
    how long viagra breaks in system
    viagra le controindicazioni
    phizer viagra copd trial

  15. Your comment is awaiting moderation.

    Many thanks. Loads of info!

    http://viagrapego.com/
    viagra free sites edinburgh find search buy viagra online viagra pharmacy sales london [url=http://viagrawithoutadoctormsn.com/]cheap viagra[/url]
    best generic viagra prices
    similar to viagra
    viagra eye sight problems
    free viagra pen
    viagra times
    viagra usage

  16. Your comment is awaiting moderation.

  17. Your comment is awaiting moderation.

    Many thanks! I value it.
    http://viagrapego.com/
    viagra quartering 100 mg generic viagra online buying viagra in the uk [url=http://viagrawithoutadoctorsntx.com/]generic viagra[/url]
    amature videos viagra
    prescription drug viagra
    will viagra work for my wife
    generic softtabs viagra
    womens issues viagra
    viagra tx for pulmonary hypertension

  18. Your comment is awaiting moderation.

  19. Your comment is awaiting moderation.

    You made your point.
    http://viagrapego.com/
    viagra email sign up generic viagra 100mg facebook viagra [url=http://viagrawithoutadoctorsntx.com/]generic viagra 100mg[/url]
    bendungan hilir viagra
    new viagra
    disease viagra heart
    superman holding viagra
    generic viagra online order
    discount priced viagra

  20. Your comment is awaiting moderation.

    Wonderful stuff. Cheers.
    http://viagrapego.com/
    women consume viagra viagra pills how buy viagra [url=http://viagrawithoutadoctorsntx.com/]generic viagra 100mg[/url]
    canada cheap viagra jelly
    cialis cialis viagra viagra
    new york kamagra about viagra
    women consume viagra
    can viagra be taken with atenol
    viagra sex multiple times

  21. Your comment is awaiting moderation.

    This is nicely put. .
    http://viagrawithoutadoctorsntx.com/
    how long does viagra keep cheap viagra mexican viagra bean [url=http://viagrawithoutadoctormsn.com/]buy viagra online[/url]
    and viagra
    what does viagra do
    celery as viagra
    pictures viagra
    viagra perscriptions
    recommended viagra dosing

  22. Your comment is awaiting moderation.

    Beneficial knowledge. Kudos!
    http://viagrawithoutadoctormsn.com/
    patrick adler kamagra generic viagra buy generic viagra viagra help thinking [url=http://viagrawithoutadoctormsn.com/]buy generic viagra[/url]
    how old to take viagra
    impotent because nervous viagra
    charlie sheen viagra
    viagra telephone us
    macular degeneration caused by viagra
    lowest viagra price

  23. Your comment is awaiting moderation.

  24. Your comment is awaiting moderation.

  25. Your comment is awaiting moderation.

    Many thanks! A lot of knowledge.

    http://viagrapego.com/
    generic prescription viagra without viagra without a doctor prescription gay viagra porn [url=http://viagrapego.com/]cheap viagra[/url]
    viagra lawyer ohio
    viagra info
    coffin viagra
    key achat viagra
    buy keyword qoclick com site viagra
    prostate cancer and viagra

  26. Your comment is awaiting moderation.

    Amazing many of fantastic material!
    http://viagrawithoutadoctorsntx.com/
    url order viagra online url viagra 100mg coffin viagra [url=http://viagrapego.com/]viagra without a doctor prescription[/url]
    homopathic viagra
    buy viagra online in uk
    viagra and ejaculation
    buy herbal viagra
    starting viagra
    picture effects of viagra

  27. Your comment is awaiting moderation.

    Awesome postings. Thank you!
    http://viagrawithoutadoctorsntx.com/
    generic viagra 20mg pills erections generic viagra 100mg st martin buying viagra [url=http://viagrapego.com/]generic viagra[/url]
    jama viagra
    viagra seizures
    viagra pct patent application 1994
    viagra hch
    viagra dosage mg kg
    find search computer sites viagra

  28. Your comment is awaiting moderation.

    You made your point pretty well!!
    http://viagrawithoutadoctorsntx.com/
    viagra pointer cursor buy generic viagra you made everything possible again viagra [url=http://viagrapego.com/]viagra for sale uk[/url]
    enhance viagra
    generic viagra fedex
    viagra pharmacy uk
    viagra sale uk
    i took two viagra
    recommended dosage for viagra

  29. Your comment is awaiting moderation.

    Amazing a lot of good facts!
    http://viagrapego.com/
    soft viagra instructions viagra online buy viagra 32 [url=http://viagrawithoutadoctorsntx.com/]viagra pills[/url]
    ringing ears after using viagra
    viagra per day
    viagra order mail
    viagra pr cautions d’emploi
    examples of advertising for viagra
    ordering generic viagra online from canada

  30. Your comment is awaiting moderation.

    Truly all kinds of useful facts.
    http://viagrawithoutadoctormsn.com/
    find local charles linskaill search viagra viagra generic viagra covered by insurance [url=http://viagrawithoutadoctorsntx.com/]viagra without a doctors prescription[/url]
    chinese viagra stree
    viagra store in indonesia
    can viagra prevent premature ejaculation
    viagra cheap pills
    viagra and hard erection
    buy generic viagra on line

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir