Hadım Süleyman Paşa

Hadım Süleyman Paşa (c.1467 – Eylül 1547, Malkara), I. Süleyman saltanatı döneminde Nisan 1541-28 Kasım 1544 arasında sadrazamlık yapmış Osmanlı devlet adamı ve Serdarıdır. İki kez Mısır Valiliği yapmış ve Hindistan’a sefere çıkan ilk Osmanlı Donanması‘na komuta etmiştir.


Hayatı

Hadım Süleyman Paşa devşirme olarak saraya geldi. Enderun‘dan çıkınca hadım akağalar arasına girdi. Önce hazinedarbaşılığa yükseldi. Daha sonra Macaristan sınırını korumakla görevlendirildi. [1]

Birinci Mısır Beylerbeyliği

1524’te Şam beylerbeyiliğine atandı.[2] Mısır’a gidip Hain Ahmed Paşa isyanının bastırıp onu ortadan kaldıran Sadrazam Pargalı İbrahim Paşa‘nın davet üzerine 14 Haziran 1525’te de Mısır Beylerbeyiliğine atandı. Mısır’da bulunduğu 10 yıllık süre zarfında Osmanlı merkezi yönetiminin güçlenmesini ve eyalet gelirinin artmasını sağladı. Osmanlı egemenliğini Yemen ve güney Mısır’da genişletip pekiştirmek istemekteydi.

Aynı zamanda Hint ticaretine Portekiz Krallığı tehdidi ortaya çıkmıştı. Portekizlilerin Ümit Burnu‘nu geçip o zamanlarda Müslümanların tekelinde bulunan Baharat Yolu ticaretine alternatif bir yol açmaları ve Portekiz Krallığı’nın yeni limanlarda söz sahibi olmak istemeleri İmparatorluğun Doğusunda gerginliği arttırmıştı. Aden Körfezi ve çevresinde seyrüseferin güvenli olması ayrıca Aden ve Yemen’in tam bir Osmanlı hakimiyeti altına girmesi için Hadım Süleyman Paşa, I. Süleyman‘dan bir donanma kurmak için izin istedi. Gelen olumlu cevaba müteakiben 80 parçalık gemi yapılmak üzere gerekli malzemeler Süveyş tersanesi istikametine doğru peyderpey 1530-31 yılları içerisinde ulaştırıldı. Lakin bu donanmanın yapımı için ayrılan Mısır Eyaleti vergisi İran’a savaş açılması sebebiyle bu cepheye kaydırıldığı için Süveyş tersanesindeki donanma projesi bir süreliğine ertelendi.

Padişah İran’a savaş açılıp Irakeyn Seferi’ne başlayınca, yeni cepheye destek olmak için padişahın talimatıyla 26 Şubat 1535’te Mısır Beylerbeyliği görevini Divane Hüsrev Paşa‘ya bıraktı.[1]

İran Seferi ve ikinci Mısır beylerbeyiliği

Irakeyn Seferi dönüşünde 1535’de Anadolu Beylerbeyiliğine atandı.

Bu sırada Portekiz Krallığının Hindistan’da baskıları sürüyordu. Gucerat Sultanı Bahadır Şah, hem hediyelerle Osmanlı Devleti Padişahına ulak göndermişti hem de hazinesini işgal altındaki ülkesinden daha güvenli Haremeyn bölgesine emaneten 3 adet kalyon ile yola çıkartmıştı. 1536 yılında Edirne’ye ulaşan Gucerat Sultanı Bahadır Şah’ın elçisi Edirne’de Padişah huzuruna kabul edildi. Bahadır Şah hem ülkesini işgal eden Türk-Moğol imparatoru Hümâyun Şah‘a hem de Portekiz Krallığı’na karşı yardım istiyordu. Osmanlı İmparatorluğu, Hindistan’daki Müslüman devletlerin iç işlerine karışmayı reddetti. Lakin Portekiz Krallığı’nı orada bir tehdit olarak gördüğünü belirterek bir donanma hazırlığına başlayacaktı. Elçiyle bu görüşme yapıldığında Portekizliler Diu limanını ele geçirmişlerdi.

Hadim Süleyman Paşa bu olaylar doğrultusunda Ocak 1537’de tekrar Mısır Beylerbeyiliğine getirildi ve İran seferi dolayısıyla yarım kalan Süveyş Donanmasını bitirmesi için görevlendirildi. Diğer taraftan Portekizlilere Süveyş’te bir Osmanlı filosu kurulma haberinin almışlardı. Diu kalesini tahkim ettiler. Şubat 1537’de Bahadır Şah’ı Portekizliler hile ile öldürüp kardeşi Mahmut’u Gücerat Sultanı yaptılar. Bahadır Şah, Portekizlilerce öldürüldü. Haberi Osmanlı Devleti’ne tam bir yil sonra Şubat 1538’de ulaştı.

Bunun üzerine Padişah Mısır’a donanma yapımının hızlandırılması talimatını verdi. Ayrıca Bahadır Şah’ın varisi olmadığı için Gucerat’ta veraset kavgaları baş göstermişti. Bunun üzerine Kanuni Sultan Süleyman Bahadır Şah’ın elçi yolladığı sırada Mekke’ye 3 kalyonla gönderdiği Gücerat devlet hazinesini İstanbul’a getirmeye karar verdi. Önceİskenderun‘a getirilen hazine Salih Reis gözetiminde İstanbul’a getirilecekti. Bu nakliyat haberini alan Cenevizli amiral Andrea Doria, Salih Reis’in filosunu zaptetmeye çalıştıysa da Barbaros Hayreddin Paşa’nın müdahale etmesi üzerine emeline ulaşamadı.

Donanma hazırlığı hem yeni gemilerin yapımıyla hem de eski gemilerin toplarla takviye edilmesiyle sürüyordu. Bu sırada Venedik Cumhuriyeti ile Osmanlı Devleti’nin arası bozulduğu için İskenderun‘da ve İstanbul’da Venedik ticaret gemilerine el konulmuş ve mürettebatı da esir edilmişti. Hadım Süleyman Paşa bazı mürettebatı donanmayı güçlendirmek için sefere beraberinde götürdü.

Aden seferi

Hadım Süleyman Paşa kendi arzusu üzerine Süveyş Donanması Serdarlığına atandı. 13 Haziran 1538’de 76 parça gemi ve 1500’u yeniçeri 6500 asker ile Süveyş’ten ayrıldı. Tur’da bulunan 30 gemi de donanmaya katıldıktan sonra Temmuz ayının ortasında tüm donanma Cidde‘de toplandı. Kameran limanının geldiğinde daha önce Osmanlı egemenliğini kabul etmiş olan Aden Emiri Amir bin Davud’u tekrar itaata davet etti. 3 Ağutos 1538’de ise donanma Aden Limanı’na demirledi. Portekiz Krallığı’na daha yakın olan Aden Emiri Amir Bin Davud önce Süleyman Paşa tarafından gemisine çağrıldı. Zamanın kroniklerine bakılacak olursa da önceden hasta askerlerin tedavisi bahanesiyle hasta olmayan askerler de şehre sokulmuş ve onlara refakatçı olarak da askerler Aden’e girmişlerdi. Aden Emiri Süleyman Paşa’nın gemisine 4 önemli adamıyla geldiğinde tutuklandı ve asılarak idam edildi. Bu sırada top atışı ile işaret verildi. Hem limandaki donanmada bulunan askerler hem de içeriye hasta olarak ve refakatçı olarak girmeyi başaran 500 silahlı asker Aden’i işgal ettiler. Şehir yağmalandı. Ganimet Süleyman Paşa’nın emriyle toplanıp haznedarına teslim etti. 16 gün Aden’de kalıp sukûneti sağladıktan sonra Behram Bey’i ve 500 askeri burada bırakarak Hindistan’a doğru yola koyuldu. Gucerat kıyılarına yöneldi.[1]

Hindistan Seferi ve başarısızlık

19 Ağustos 1538’de Aden’den demir alan Hadım Süleyman Paşa Serdarlığındaki Osmanlı donanması Cücerat kıyılarına erisip 2 Eylül’de Diu’nun 100 mil açıklarında demirledi. Ayın 4’unde ise Diu limanına yakın bir yerde demirledi. Ayın 7’sinde patlak veren fırtınada donanma hasar gördü. Gemilerin tamiri için Diu’ya 20 mil mesafedeki Madresabat(Caffarâbâd) limanına demirledi. Burada yaklaşık 3 hafta kaldı. Bu süre zarfında hem Diu limanına gelen Portekiz yardım gemilerini engelleyememiş olacaktı hem de Portekizlilere hazırlık için 3 hafta daha vermiş olacaktı. Ayrıca Madresebad’a demirlerken 4 gemi haliçte karaya oturdu. Yüklerin bir kısmı döküldü. Bunların içinde at eyeri de vardı. Bu durum yerel yöneticilerce Türk’lerin kendi ülkelerini de istila edeceklerine yoruldu. Bu olaydan sonra yerel yönetimlerin erzak ve at destekleri sekteye uğradı. Hindistan’daki yerel yöneticilere varmadan önce destekleri için mektuplar yollayan Süleyman Paşa, hem bu son olaya yüzünden hem de daha önce izlediği politikalar sebebiyle çok fazla destek göremedi. Bu durumun, kroniklerde ve günümüz tarihçilerinin görüşlerinde birleştiği üzere Hadim Süleyman Paşa’nın Başta Aden Emiri’ni idam etmesi gibi ven vermeyen politikalarından kaynaklandığı söylenebilir. Eylül ayında Diu Kuşatması‘nı başlattı ama Portekiz muhafızı Antonio de Silva’nın direnişi ile çok iyi takhim edilmiş bu kaleyi eline geçiremedi.

Hindistan’da Diu limanını bir üs olarak kullanması gerektiğinin bilincinde olduğu düşünüldüğünde Hadim Süleyman Paşa’nın daha fazla müttefik edinmesi için daha ılımlı bir politika gütmesi gerektiği genel kabul görmektedir. Bölgedeki Türk devletleri Hadim Süleyman Paşa’nın askerlerle topraklarından geçmelerini bir tehdit olarak görmüş mümkün mertebe desteklerini belli etmeden de olsa geciktirerek ya da tam bir karşı duruşla esirgemişlerdir.[3]

Hindistan’dan geri dönüş

Hindistan’dan başarısız dönüş Hadim Süleyman Paşa’nın saldırgan yönetim tarzını daha da sertleştirdiği kabul edilebilir. Önce Zebid kalesine hücum etmiştir. Yenilgiyi kabul ederek boynunda urgan ile teslim olan Zebid Beyi Nâhüda Ahmed’i idam ettirmiştir. Zebid’den geri dönüş yolunda 140 Portekizli esirin idam edilmesi sertliğinin bir başka göstergesidir.

Zebid kalesini eline geçirdikten sonra bir idari reform yaparak 1539’da Yemen, Aden ve Zebid‘i de içine alan Yemen Eyaleti‘ ni oluşturdu. Bu eyalet valiliğine Bıyıklı Mehmet Paşa’nın oğlu Mustafa Paşa’yı vali tayin etti. Cidde’ye 31 Mart 1539’da geldi. Donanmayı Süveyş’e geri gönderip kendisi Cidde’den kara yolu ile Mekke ve Medine’ye hacca gitti. Sonra Mayısta Mısır’a geri döndü. İstanbul’dan gelen emirle Divan-ı Humayun’a rapor vermek üzere Kasım ayında İstanbul’a döndü.

İstanbul yılları ve ölümü

1539 sonlarına doğru İstanbul’a dönüp Kubbealtı Vezirliğine getirildi. Önce ikinci vezirliğe yükseldi sonra da Nisan 1541’de Lütfi Paşa yerine Sadrazam oldu. Kanuni Süleyman’ın 1541 Macaristan seferi sırasında ülkenin doğu sınırını korumak hedefiyle Tokat bölgesinde Artükabada’a gönderildi. Daha sonraki Istolni-Belgrad seferinde ise Kanuni’nin maiyetinde bulundu.[1]

28 Kasım 1544’te yerine Mısır Beylerbeyiliğine getirilen Divane Hüsrev Paşa ile Hadim Süleyman Paşa’nın Mısır Beylerbeyi olduğu sıradaki uygulamaları hususunda suçlamalarda bulununca aralarında tartışma çıktı. Hatta padişah önünde hançerler çekildi. Bunun üzerine Kanuni Sultan Süleyman her iki Paşayı da görevden aldı.[1]

Hadim Süleyman Paşa Malkara’ya sürüldü. Hakkında öne sürülen suçlamalardan aklanmasının ardından kısa bir süre sonra Eylül 1547’de Malkara’da hayatını kaybetti. [4]


Değerlendirilme

Sicill-i Osmani’de şöyle değerlendirilmektedir.[2]

Sert, tedbirli ve cesurdu. İhtişama düşkün olup bin nefer kölesi vardı.


Eserleri

Kahire kalesini tamir ettirmiştir. Kusun’da bir zaviye, Bulak ve Yemen‘de camii, ribat, hamam gibi hayır eserleri yaptırmıştır. [1]


Kaynakça

  1. ^ a b c d e f Aslan, Adnan, “Süleyman Paşa (Hadım)”, (1999) Yaşamları ve Yapıtlarıyla Osmanlılar Ansiklopedisi, İstanbul:Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık A.Ş. C.2 s.567-668 ISBN:975-08-0072-9
  2. ^ a b Mehmed Süreyya (haz. Nuri Akbayar) (1996), Sicill-i Osmani, İstanbul:Tarih Vakfı Yurt Yayınları ISBN:975-333-0383 C.1II say.78-79 [1]
  3. ^ OTAM (2008) “”, Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi, No.23 Say.195-239 Yayın T
  4. ^ Ana Britannica, Hadim Süleyman Paşa Maddesi

Dış bağlantılar

  • Danişmend, İsmail Hâmi, (1961) Osmanlı Devlet Erkânı, İstanbul:Türkiye
  • Mehmed Süreyya (haz. Nuri Akbayar) (1996), Sicill-i Osmani, İstanbul:Tarih Vakfı Yurt Yayınları ISBN:975-333-0383 C.1II say.78-79 [2]
  • Aslan, Adnan, “Süleyman Paşa (Hadım)”, (1999) Yaşamları ve Yapıtlarıyla Osmanlılar Ansiklopedisi, İstanbul:Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık A.Ş. C.2 s.567-668 ISBN:975-08-0072-9
  • Kerr, R. ve F.A.Eden, (1972) Particular relation of the expedition of Solayman Pasha from Suez to India against the portuguese at Diu, Edinburg. (İngilizce)

Kaynak: https://tr.wikipedia.org/wiki/Had%C4%B1m_S%C3%BCleyman_Pa%C5%9Fa

Comments

Add a Comment
  1. Your comment is awaiting moderation.

    Incredible lots of valuable data!
    https://www.viagrawithoutdoctormsn.com/
    free samples of viagra
    generic viagra
    pharmacy viagra fuerteventura
    [url=https://www.viagrawithoutdoctormsn.com/]generic viagra 100mg[/url]

  2. Your comment is awaiting moderation.

    Thank you, I value this!
    https://www.viagrawithoutadoctorsmim.com/
    viagra prescription canada
    generic viagra 100mg
    name brand viagra
    [url=https://www.viagrawithoutdoctorntx.com/]buy viagra[/url]

  3. Your comment is awaiting moderation.

    Nicely put, Cheers!
    https://www.viagrawithoutdoctorntx.com/
    use of viagra
    viagra generic
    order viagra canada
    [url=https://www.viagrawithoutdoctormsn.com/]viagra online[/url]

  4. Your comment is awaiting moderation.

    This is nicely expressed. .
    https://www.viagrawithoutadoctorsmim.com/
    female on viagra
    buy viagra online
    massage viagra
    [url=https://www.viagrawithoutdoctorbnt.com/]viagra for women[/url]

  5. Your comment is awaiting moderation.

    Thank you, Useful stuff!
    https://www.viagrawithoutadoctorsmim.com/
    over the counter viagra in canada
    buy generic viagra
    football viagra
    [url=https://www.viagrawithoutdoctormsn.com/]viagra 100mg[/url]

  6. Your comment is awaiting moderation.

    Amazing info. Thank you.
    https://www.viagrawithoutadoctorsmim.com/
    viagra anxiety
    viagra for sale uk
    young males using viagra
    [url=https://www.viagrawithoutdoctorbnt.com/]cheap viagra[/url]

  7. Your comment is awaiting moderation.

    Regards! I enjoy this.
    https://www.genericviagracubarx.com/
    discount viagra cialis levitra online
    viagra 100mg
    edinburgh pages search viagra
    [url=https://www.viagrawithoutdoctorbnt.com/]generic viagra[/url]

  8. Your comment is awaiting moderation.

    Thanks a lot, I appreciate this!
    https://www.genericviagracubarx.com/
    tablet viagra
    buy generic viagra
    buy chinese herbal viagra
    [url=https://www.viagrawithoutdoctorbnt.com/]buy generic viagra[/url]

  9. Your comment is awaiting moderation.

    Kudos, Lots of data.

    https://www.genericviagracubarx.com/
    pharmacy online viagra free trial
    viagra for sale uk
    buy viagra online from canada
    [url=https://www.viagrawithoutdoctorbnt.com/]generic viagra[/url]

  10. Your comment is awaiting moderation.

    Excellent data. Thank you.
    https://www.viagrawithoutdoctorntx.com/
    viagras by vbulletin
    viagra online
    viagra being ineffective over time
    [url=https://www.viagrawithoutdoctormsn.com/]generic viagra 100mg[/url]

  11. Your comment is awaiting moderation.

    Beneficial forum posts. Thanks!
    https://www.genericviagracubarx.com/
    viagra outcome
    generic viagra 100mg
    viagra ace inhibitors
    [url=https://www.viagrawithoutadoctorsmim.com/]generic viagra[/url]

  12. Your comment is awaiting moderation.

    You actually explained this effectively!
    https://www.genericviagracubarx.com/
    find sites computer shop viagra search
    viagra generic
    viagra paten date
    [url=https://www.genericviagracubarx.com/]viagra 100mg[/url]

  13. Your comment is awaiting moderation.

    Good write ups, Appreciate it.
    https://www.genericviagracubarx.com/
    natural viagra
    viagra 100mg
    does viagra affect chances of pregnancy
    [url=https://www.viagrawithoutdoctorbnt.com/]generic viagra[/url]

  14. Your comment is awaiting moderation.

    Wonderful forum posts, Thanks!
    https://www.viagrawithoutadoctorsmim.com/
    how to reverse effects of viagra
    viagra online
    viagra no perscription in usa
    [url=https://www.viagrawithoutdoctorntx.com/]buy viagra[/url]

  15. Your comment is awaiting moderation.

    Nicely put. Regards.
    https://www.viagrawithoutdoctorbnt.com/
    medicare pays for viagra
    buy viagra online
    viagra deaf
    [url=https://www.genericviagracubarx.com/]viagra without a doctors prescription[/url]

  16. Your comment is awaiting moderation.

    Really many of excellent facts!
    https://www.viagrawithoutdoctorbnt.com/
    funkadelic viagra
    viagra online
    feeling with cialas viagra
    [url=https://www.viagrawithoutdoctorntx.com/]buy viagra[/url]

  17. Your comment is awaiting moderation.

    You actually explained it superbly.
    https://www.viagrawithoutadoctorsmim.com/
    viagra buy india
    generic viagra 100mg
    viagra 1.79
    [url=https://www.viagrawithoutdoctorntx.com/]buy viagra[/url]

  18. Your comment is awaiting moderation.

    With thanks. Loads of advice!

    https://www.viagrawithoutadoctorsmim.com/
    does viagra make you last longer
    viagra pills
    viagra not being effective
    [url=https://www.genericviagracubarx.com/]cheap viagra[/url]

  19. Your comment is awaiting moderation.

    Perfectly voiced indeed! !
    https://www.viagrawithoutdoctorbnt.com/
    viagra side effects and blog
    generic viagra 100mg
    compare viagra to nizagara
    [url=https://www.viagrawithoutdoctorntx.com/]viagra online[/url]

  20. Your comment is awaiting moderation.

    You expressed this really well.
    https://www.viagrawithoutdoctorbnt.com/
    viagra strips
    viagra pills
    cheaper viagra
    [url=https://www.genericviagracubarx.com/]generic viagra 100mg[/url]

  21. Your comment is awaiting moderation.

    Whoa loads of terrific facts.
    https://www.viagrawithoutdoctorbnt.com/
    online viagra prescription
    generic viagra
    cialis viagra soft tabs
    [url=https://www.viagrawithoutdoctormsn.com/]viagra pills[/url]

  22. Your comment is awaiting moderation.

    You actually stated this really well!
    https://www.viagrawithoutadoctorsmim.com/
    viagra cvs
    viagra for women
    merck viagra approval 2009
    [url=https://www.viagrawithoutadoctorsmim.com/]viagra online[/url]

  23. Your comment is awaiting moderation.

    You mentioned this terrifically!
    https://www.viagrawithoutadoctorsmim.com/
    horseracing and italy and viagra
    generic viagra online
    viagra sverige
    [url=https://www.viagrawithoutdoctorbnt.com/]viagra for sale uk[/url]

  24. Your comment is awaiting moderation.

    Kudos. I appreciate this!
    https://www.genericviagracubarx.com/
    clitoris hard using viagra
    generic viagra online
    will medicare pay for viagra
    [url=https://www.viagrawithoutadoctorsmim.com/]viagra pills[/url]

  25. Your comment is awaiting moderation.

    Good material, Cheers!
    https://www.viagrawithoutdoctorbnt.com/
    australia viagra how much
    viagra without a doctor prescription
    viagra for wemon
    [url=https://www.viagrawithoutdoctorntx.com/]viagra pills[/url]

  26. Your comment is awaiting moderation.

    Kudos, A lot of knowledge!

    https://www.viagrawithoutadoctorsmim.com/
    poker viagra
    generic viagra 100mg
    viagra secrets
    [url=https://www.viagrawithoutdoctorbnt.com/]viagra without a doctors prescription[/url]

  27. Your comment is awaiting moderation.

    You actually said this adequately!
    https://www.viagrawithoutdoctorbnt.com/
    viagra bromocriptine combination
    generic viagra
    drinking and viagra
    [url=https://www.viagrawithoutdoctorbnt.com/]viagra for women[/url]

  28. Your comment is awaiting moderation.

    Amazing plenty of terrific data!
    https://www.genericviagracubarx.com/
    viagra and arginine nitrate
    generic viagra online
    effects of taking viagra without ed
    [url=https://www.viagrawithoutadoctorsmim.com/]cheap viagra[/url]

  29. Your comment is awaiting moderation.

    This is nicely put. .
    https://www.viagrawithoutdoctormsn.com/
    drug viagra
    viagra for sale uk
    model viagra boobs
    [url=https://www.viagrawithoutdoctorbnt.com/]viagra pills[/url]

  30. Your comment is awaiting moderation.

    Nicely put. Regards.
    https://www.genericviagracubarx.com/
    where to buy viagra in india
    generic viagra 100mg
    viagra and celias
    [url=https://www.viagrawithoutadoctorsmim.com/]viagra for sale uk[/url]

  31. Your comment is awaiting moderation.

    Amazing lots of very good data!
    https://www.viagrawithoutdoctorbnt.com/
    walgreens viagra
    viagra for women
    viagra for sale without a prescription
    [url=https://www.viagrawithoutadoctorsmim.com/]viagra for women[/url]

  32. Your comment is awaiting moderation.

    Cheers, Useful stuff!
    https://www.viagrawithoutadoctorsmim.com/
    viagra jelly
    viagra for women
    xtc viagra
    [url=https://www.viagrawithoutdoctorntx.com/]generic viagra[/url]

  33. Your comment is awaiting moderation.

    Nicely put, Appreciate it.
    https://www.genericviagracubarx.com/
    viagra 100 brand name
    generic viagra 100mg
    cvs viagra xost
    [url=https://www.viagrawithoutdoctormsn.com/]viagra pills[/url]

  34. Your comment is awaiting moderation.

    You actually expressed this exceptionally well.
    https://www.viagrawithoutadoctorsmim.com/
    guys on viagra
    viagra generic
    ordering viagra from uk reviews
    [url=https://www.viagrawithoutdoctorbnt.com/]generic viagra online[/url]

  35. Your comment is awaiting moderation.

    Really tons of wonderful knowledge.
    https://www.viagrawithoutdoctorbnt.com/
    viagra for sale site
    viagra 100mg
    viagra sample dallas
    [url=https://www.viagrawithoutdoctormsn.com/]cheap viagra[/url]

  36. Your comment is awaiting moderation.

    Amazing content. Thank you.
    https://www.genericviagracubarx.com/
    will viagra work on young males
    viagra online
    does medicaid cover viagra
    [url=https://www.viagrawithoutadoctorsmim.com/]generic viagra 100mg[/url]

  37. Your comment is awaiting moderation.

    Whoa a lot of very good info!
    https://www.viagrawithoutdoctorntx.com/
    trial viagra
    generic viagra online
    cheep generic viagra
    [url=https://www.viagrawithoutdoctormsn.com/]viagra for women[/url]

  38. Your comment is awaiting moderation.

    You said it perfectly..
    https://www.genericviagracubarx.com/
    hydrocodone taken with viagra
    buy generic viagra
    viagra 25 mg effective
    [url=https://www.viagrawithoutdoctorntx.com/]viagra without a doctor prescription[/url]

  39. Your comment is awaiting moderation.

    Nicely put. Thanks!
    https://www.viagrawithoutdoctorntx.com/
    super viagra beads
    generic viagra online
    viagra healthy improve prolong
    [url=https://www.genericviagracubarx.com/]viagra for sale uk[/url]

  40. Your comment is awaiting moderation.

    Regards. Numerous information.

    https://www.genericviagracubarx.com/
    is viagra a prescription drug
    viagra without a doctors prescription
    pharmacy india viagra cialis
    [url=https://www.genericviagracubarx.com/]buy viagra[/url]

  41. Your comment is awaiting moderation.

    With thanks. I value it!
    https://www.viagrawithoutdoctormsn.com/
    viagra in panties
    cheap viagra
    poor mans viagra
    [url=https://www.viagrawithoutdoctormsn.com/]cheap viagra[/url]

  42. Your comment is awaiting moderation.

    This is nicely said. .
    https://www.genericviagracubarx.com/
    50 cent generic viagra
    viagra generic
    veterinary viagra
    [url=https://www.genericviagracubarx.com/]generic viagra[/url]

  43. Your comment is awaiting moderation.

    Regards, I enjoy this!
    https://www.viagrawithoutdoctorbnt.com/
    viagra boost testosterone
    viagra generic
    male enhancements viagra and cialis
    [url=https://www.viagrawithoutadoctorsmim.com/]buy generic viagra[/url]

  44. Your comment is awaiting moderation.

    You definitely made your point.
    https://www.viagrawithoutdoctorbnt.com/
    herbal viagra alternatives
    generic viagra online
    herbal viagra wholesale
    [url=https://www.viagrawithoutdoctorbnt.com/]buy viagra online[/url]

  45. Your comment is awaiting moderation.

    You actually said this exceptionally well.
    https://www.genericviagracubarx.com/
    water soluable viagra
    viagra 100mg
    generic mexican viagra
    [url=https://www.viagrawithoutdoctormsn.com/]generic viagra online[/url]

  46. Your comment is awaiting moderation.

    You revealed that terrifically!
    https://www.viagrawithoutadoctorsmim.com/
    viagra quick tab
    buy viagra
    order viagra consumer discount rx
    [url=https://www.viagrawithoutdoctormsn.com/]viagra for sale uk[/url]

  47. Your comment is awaiting moderation.

    You actually said that terrifically.
    https://www.viagrawithoutdoctormsn.com/
    generic viagra fedex
    cheap viagra
    viagra for women on anti-depressants
    [url=https://www.viagrawithoutdoctormsn.com/]viagra pills[/url]

  48. Your comment is awaiting moderation.

    You have made your point!
    https://www.viagrawithoutdoctorbnt.com/
    paxil and viagra
    generic viagra 100mg
    viagra cheapest pharmacy
    [url=https://www.viagrawithoutdoctorntx.com/]viagra without a doctors prescription[/url]

  49. Your comment is awaiting moderation.

    You made your position very well..
    https://www.viagrawithoutdoctormsn.com/
    viagra in england
    generic viagra 100mg
    receiving viagra lawsuit checks in 2010
    [url=https://www.viagrawithoutdoctormsn.com/]viagra generic[/url]

  50. Your comment is awaiting moderation.

    With thanks, Useful information!
    https://www.viagrawithoutdoctorntx.com/
    viagra pro online in usa
    viagra 100mg
    viagra edinburgh find search free
    [url=https://www.viagrawithoutdoctorntx.com/]buy viagra online[/url]

  51. Your comment is awaiting moderation.

    Reliable advice. Cheers.
    https://www.viagrawithoutdoctormsn.com/
    generic viagra erections time year
    generic viagra online
    viagra online reviews
    [url=https://www.viagrawithoutdoctormsn.com/]generic viagra online[/url]

  52. Your comment is awaiting moderation.

    Thanks a lot! Lots of content!

    https://www.genericviagracubarx.com/
    longer sex on viagra
    generic viagra 100mg
    testosterone viagra
    [url=https://www.genericviagracubarx.com/]buy viagra[/url]

  53. Your comment is awaiting moderation.

    You made the point.
    https://www.viagrawithoutdoctormsn.com/
    viagra user dicks gal porn photos
    viagra generic
    next day viagra
    [url=https://www.viagrawithoutdoctorbnt.com/]cheap viagra[/url]

  54. Your comment is awaiting moderation.

    Terrific write ups, Regards!
    https://www.genericviagracubarx.com/
    plaintiffs lawsuit on viagra 2010
    generic viagra
    viagra in a creme
    [url=https://www.genericviagracubarx.com/]generic viagra 100mg[/url]

  55. Your comment is awaiting moderation.

    You actually mentioned that perfectly!
    https://www.viagrawithoutdoctormsn.com/
    grapefruit and viagra
    buy viagra online
    chewable viagra from india
    [url=https://www.viagrawithoutdoctorntx.com/]buy viagra online[/url]

  56. Your comment is awaiting moderation.

    You made the point.
    https://www.viagrawithoutadoctorsmim.com/
    viagra dallas no prescription online
    viagra generic
    on viagra
    [url=https://www.genericviagracubarx.com/]viagra without a doctor prescription[/url]

  57. Your comment is awaiting moderation.

    Nicely put. Many thanks.
    https://www.viagrawithoutdoctorntx.com/
    viagra pastilles
    viagra for women
    viagra interaction with nebivolol
    [url=https://www.viagrawithoutdoctorbnt.com/]buy generic viagra[/url]

  58. Your comment is awaiting moderation.

    Regards! I appreciate it.
    https://www.viagrawithoutdoctormsn.com/
    andros viagra
    cheap viagra
    cost of viagra pill
    [url=https://www.viagrawithoutdoctormsn.com/]generic viagra[/url]

  59. Your comment is awaiting moderation.

    Incredible plenty of great facts!
    https://www.viagrawithoutdoctorbnt.com/
    pornactors viagra
    buy viagra online
    real viagra without a perscription
    [url=https://www.genericviagracubarx.com/]generic viagra online[/url]

  60. Your comment is awaiting moderation.

    You said it adequately.!
    http://viagrawithoutadoctorsntx.com/
    viagra 100mg 100 tabs $100
    generic viagra online
    viagra gel
    [url=http://viagrapego.com/]viagra generic[/url]

  61. Your comment is awaiting moderation.

    Thanks a lot, Plenty of information.

    http://viagrapego.com/
    couples that take viagra
    viagra 100mg
    generic brand viagra
    [url=http://viagrapego.com/]viagra online[/url]

  62. Your comment is awaiting moderation.

    Superb posts. Appreciate it.
    http://viagrapego.com/
    forced feminization viagra story
    buy generic viagra
    viagra camp
    [url=http://viagrawithoutadoctormsn.com/]viagra online[/url]

  63. Your comment is awaiting moderation.

    Seriously many of superb material!
    http://viagrapego.com/
    best place to buy viagra online
    viagra 100mg
    viagra super p force
    [url=http://viagrawithoutadoctormsn.com/]viagra 100mg[/url]

  64. Your comment is awaiting moderation.

    Amazing forum posts. Kudos.
    http://viagrawithoutadoctormsn.com/
    levitra viagra cialis
    viagra without a doctors prescription
    can you buy generic viagra retail
    [url=http://viagrawithoutadoctorsntx.com/]cheap viagra[/url]

  65. Your comment is awaiting moderation.

    Well expressed certainly! !
    http://viagrawithoutadoctorsntx.com/
    overnight viagra brand
    viagra for sale uk
    half a 100mg viagra
    [url=http://viagrawithoutadoctorsntx.com/]generic viagra online[/url]

  66. Your comment is awaiting moderation.

    Cheers! A good amount of stuff!

    http://viagrawithoutadoctorsntx.com/
    buy viagra australia
    generic viagra 100mg
    viagra boy
    [url=http://viagrawithoutadoctormsn.com/]generic viagra 100mg[/url]

  67. Your comment is awaiting moderation.

    Many thanks. An abundance of content!

    http://viagrawithoutadoctorsntx.com/
    youngest person to use viagra
    viagra generic
    viagra reports
    [url=http://viagrawithoutadoctormsn.com/]generic viagra 100mg[/url]

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir