Pargalı İbrahim Paşa

Pargalı İbrahim Paşa, Makbul İbrahim Paşa, Frenk İbrahim Paşa ya da öldürüldükten sonraki unvanıyla Maktul İbrahim Paşa(1493, Parga – 15 Mart 1536, İstanbul) I. Süleyman saltanatı döneminde 27 Haziran 1523 – 15 Mart 1536 arasında sadrazamlık yapmış, önemli siyasal ve askeri olaylarda rol oynamış Osmanlı devlet adamı. Eşi, Kanuni Sultan Süleyman’ın kız kardeşi Hatice Sultan‘dır. [1]


Kökeni

Bugün Yunanistan‘da kalan Parga yakınlarındaki bir köyde doğdu. Değişik kaynaklarda doğumunda Rum ya da İtalyan kökenli olduğu belirtilmektedir. Babası bir balıkçıydı. 6 yaşında korsanlar tarafından kaçırılarak Manisa‘da dul bir kadına satıldı. Bu kadın İbrahim’in eğitimine önem vererek onu hem keman benzeri bir müzik aletini iyi çalabilecek şekilde hem de birçok alanda en iyi şekilde yetiştirdi.[2] Şehzade Süleyman Manisa’da sancakbeyi olarak görev yaptığı sırada karşılaştığı ve arkadaşlık kurduğu İbrahim’i maiyetine aldı. İbrahim Paşa’nın anne ve babasını sadrazamlığı sırasında İstanbul’a getirttiği kayıtlara geçmiştir.


Yükselişi

Sultan Süleyman’ın maiyetinden idamına kadar geçirdiği yıllar boyunca onun yakın arkadaşı ve danışmanı oldu. I. Süleymanpadişah olduktan sonra onunla birlikte İstanbul’a geldi ve Osmanlı Devleti’nde Sadrazamlık, Anadolu ve Rumeli Beylerbeylikleri ve Seraskerlik (1528/29-1536) dahil olmak üzere en üst düzeylerdeki görevlerde bulundu.

I. Süleyman’ın padişah olması ile birlikte ilk önce Hasodabaşılık görevine atanarak bu noktadan sonra kendi yetenekleri ve padişah ile aralarındaki sıradışı güven ilişkisi sayesinde hızla yükseldi.

1521’de Belgrad’ın Fethinde görev aldı. 1522’de Rodos seferine katıldı. Bu durumdan dolayı İbrahim 1523’te, (Çeşitli kaynaklarda 1522 ve 1524 olarak da tarihlenmektedir.[3]) sadrazamlığa getirildi. Mısır‘da asayişi sağlamakla görevlendirildi ve kendisine MısırBeylerbeyi unvanı verildi. Bu esnada Mısır’da pek çok ıslahat gerçekleştirdi. Macaristan seferine katıldı ve Mohaç Savaşı‘nın kazanılmasında önemli rol oynadı.

Daha sonra Anadolu‘daki Alevi-Türkmen isyanlarını bastırmakla görevlendirildi. Anadolu’da aldığı tedbirlerle isyanları sona erdirdi. I. Viyana Kuşatması ile sonuçlanan 2. Macaristan seferine katıldı. Avusturya imparatorunu Osmanlı sadrazamına eşit sayan 1533 tarihli İstanbul Antlaşması‘nın müzakerelerini bizzat yürüttü. Safevi Devleti‘ne karşı düzenlenen Irakeyn Seferi‘ne öncü birlik olarak katıldı. Tebriz‘i aldıktan sonra padişahın kuvvetleri ile birleşti ve Bağdat‘ın fethinde görev aldı.


İktidarı

İbrahim Paşa’nın dönemindeki gücünü ortaya koyacak en önemli veri; Kanuni Sultan Süleyman tarafından Seraskerlik makamına getirildiğinde İmparatorluğun o güne dek dört tuğla simgelenen gücünün yedi tuğa çıkarılması ve İbrahim Paşa’nın da altı tuğ taşımaya yetkili kılınmış olmasıdır. Padişahtan tek eksiği hilafet tuğudur. Tarihi gerçekliği tartışmaya açık olsa da Kanuni Sultan Süleyman’ın kardeşi Hatice Sultan‘la evlenmesi de iktidarında ilerleme kaydetmesinde büyük rol oynamıştır. Osmanlı İmparatorluğu’nun o dönemde bilinen dünyayı şekillendiren üstün dış politikasının kontrolü tamamen İbrahim Paşa’nın elindedir.

Ayrıca İbrahim Paşa, İstanbul Antlaşması‘yla birlikte Osmanlı sadrazamı olarak Avusturya imparatoruna denk konuma getirilmiştir. Venedik diplomatlarının İbrahim Paşa’ya Muhteşem Süleyman’a atıfla “Muhteşem İbrahim” dedikleri kayda geçmiştir. Fransa ile yürütülen işbirliğinde önemli rolü vardır.

Pargalı İbrahim Paşa’nın en çok konuşulan faaliyetlerinden biri de Mohaç Meydan Muharebesi sonrasında Budin’den İstanbul’a getirerek sarayına diktirdiği mitolojik heykellerdir. Üç güzeller olarak anılan bu heykeller her ne kadar ilgi uyandırsa da bazı çevreler tarafından put olarak görülmüş ve hoş karşılanmamıştır. Heykellerin dikilmesinden birkaç yıl sonra dönemin ünlü şairlerinden Figânî‘nin yazdığı iki mısralık şiir çok konuşulmuştur.

«  Dü İbrāhīm āmed be-deyr-i cihān
Yeki büt-şiken ü yeki büt-nişān »

Figânî’nin şiirinde[4] İbrahim Paşa, “Cihan tapınağına iki İbrahim geldi. Biri putları kırdı, diğeri putları dikti” sözleriyle put dikmekle suçlanmaktadır. İbrahim Paşa bu duruma oldukça öfkelenmiş ve şairin cezalandırılmasını emretmiştir. Figânî 1532 yılında idam edilmiştir.[5]


Ölümü

Makbul İbrahim Paşa’nın ölümüyle ilgili pek çok neden öne sürülmektedir. Avusturya’yla 1533 yılında yapılan barış görüşmeleri sırasında elçilere devletin kudretinden bahsettikten sonra kendi gücünü şöyle vurgulamıştır:

Bu büyük devleti idare eden benim; her ne yaparsam, yapılmış olarak kalır, zira bütün kudret benim elimdedir; memuriyetleri ben veririm, eyaletleri ben tevzi ederim; verdiğim verilmiş, reddettiğim reddedilmiştir. Büyük padişah bir şey ihsan etmek istediği yahut ihsan ettiği zaman bile eğer ben onun kararını tasdik etmeyecek olursam, gayr-i vaki gibi kalır; çünkü her şey; harb, sulh, servet, kuvvet benim elimdedir. [5]

Bu sözlerle İbrahim Paşa’nın iktidar hırsının hangi boyutlara ulaştığı anlaşılmaktadır. Paşa özellikle Irakeyn Seferi sırasında padişahtan kendisini soğutmaya başlamıştır. Defterdar İskender Çelebi‘yi idam ettirmesinin padişahı ondan soğutan nedenlerden birisi olduğu düşünülür[6]. Ayrıca İbrahim Paşa ile ilgili kendisine hediye olarak gönderilen Kur’anları kabul etmediği, Hristiyanlık inancını taşıdığı, eşiyle ilgilenmediği, bazı cinayetleri sakladığı ve Doğu seferleri sırasında boş yere harcamalar yaptığı söylentileri yayılmıştı.

Pek çok tarihçi, yabancı elçilerin İbrahim Paşa’yla görüşmelerine ilişkin hazırladıkları raporlarından yola çıkarak onun iktidar hırsıyla pek çok kararı kendi başına buyruk verdiği savında bulunmaktadır.[7] Bu nedenle, 1536 yılında gücünden kaygılanan Kanuni Sultan Süleyman’ın emri ile öldürüldüğü iddia edilmektedir. Ayrıca Makbul İbrahim Paşa’nın Hürrem Sultan‘ın oğlu olmayan Şehzade Mustafa‘yı desteklemesinden dolayı ölümünde Hürrem Sultan’ın da büyük bir rol oynadığı rivayet edilir.

İbrahim Paşa, Fransızlara verilecek olan kapitülasyonlarla ilgili çalışmalarını yürütürken, 14-15 Mart gecesi iftar için saraya davet edildi. İftardan sonra dört dilsiz cellat tarafından boğuldu.[2] Daha önce Makbul olarak anılırken, ölümünden sonra Maktul olarak anıldı. İbrahim Paşa’nın ölümüyle Fransızlara verilecek olan kapitülasyon antlaşması taslak halinde kaldı ve yürürlüğe girmedi.[5][2]


Ölümünden sonra

Birçok Osmanlı yetkilileri İbrahim Paşa’nın ölümünden sonra devletin zayıfladığı kanaatindeydi. 1537 senesinde Korfu adasını kuşatan Ayas Mehmed Paşa, kaleyi ele geçiremedi. Dönemin Anadolu ve Rumeli Kazaskerleri Korfu Kuşatması’nın başarısızlıkla sonuçlanmasından Ayas Mehmed Paşayı sorumlu tuttular ve Sultan Süleyman’nın seferin sonlarına doğru yaptığı divan toplantısın da şunları dedikleri dikkat çekmiştir, ”Merhum İbrahim Paşa hazretleri olsaydı böyle olmazdı öyle bir Serdar aramızda olsaydı kalenin fethi çoktan müyessere olmuştu” demişlerdir. Bunun üzerine Sultan Süleyman öfkelenerek Anadolu ve Rumeli Kazaskerlerini azletmiştir.[8]


Sicil-i Osmani’deki değerlendirilmesi

Sicil-i Osmani’de şöyle değerlendirilmektedir:

Zengin, akıllı, kibirli ve tedbirsizdi. Aleyhtarı çoktur.[9]

 İbrahim Paşa’yı gösteren 1529 yılına ait bir resim.

Kişiliği

Farsça, Rumca, Sırpça ve İtalyanca bilen İbrahim Paşa, müzik alanında çocukluğundan itibaren yoğun bir eğitim görmüş ve kendisini bu alanda geliştirmiştir. İbrahim Paşa, Roma’ya direnen Anibal‘ın ve Makedonya İmparatorluğu‘nu yöneten Büyük İskender‘in hikayelerini okumaktan hoşlanıyordu. Venedik elçisi Pietro Bragadino’nun 1526 tarihli raporunda İbrahim Paşa’nın zayıf ve ufak tefek yüzlü olduğunu, sultanın en yakın danışmanı konumunda bulunduğunu belirterek şunları kaydetmektedir:

Dünyadaki diğer büyük beylerin neler yaptığı, onların toprakları, ülkeleri konusunda oldukça meraklı; değerli ilginç eşyalar satın alıyor, bilgili biri, kitapları okuyor, ülkesinin kurallarını çok iyi biliyor. Bu paşadan önceleri herkes çok nefret ediyormuş ama şimdi sultanın onu çok sevdiğini gördüklerinden herkes onunla arkadaş olmaya çalışıyor, sultanın annesi, karısı, diğer iki paşa da dâhil. Hiçbiri, hiçbir konuda kendisine karşı gelmiyor. Bu yüzden istediği her şeyi yapabiliyor. Sultanına çok sadık. Halkın önünde hediye almak hoşuna gidiyor, gizli hiçbir hediyeyi kabul etmiyor.[5]

Sanata düşkün olan İbrahim Paşa aynı zamanda büyük bir edebiyat hamisiydi. Avrupa’yı çok yakından takip ediyor ve bilgisini padişaha hissettirmekten de geri kalmıyordu. Birçok araştırmacı ve tarihçi İbrahim Paşa’nın büyük bir diplomat olduğu kanaatindedirler.[5]


Eserleri

13 sene sadrazamlık yapan İbrahim Paşa İstanbul, Mekke, Selanik, Hezergrad (Razgrad) İbrahim Paşa Camii ve Kavala‘da Cami,Mescid, Mektep, Medrese Zaviye, Hamam ve Çeşme gibi eserler inşa ettirmiş ve bunlara vakıflar tahsis ettirmiştir. Önemli bir sanat ve özellikle edebiyat hamisidir.

İbrahim Paşa’nın sarayı bugün Türk-İslam Eserleri Müzesi olarak kullanılmaktadır.


Popüler kültürdeki yeri

Fransız yazar Louis Gardel Pargalı İbrahim Paşa’nın hayatını ele alan Fransızca L’Aurore des bien-aimés adlı bir romanı 1997’de yazmış; bu eser Fransa’da Prix France Télévisions adlı bir ödül kazanmıştır. Bu roman Sevenlerin Şafağı ismiyle Türkçeye çevrilip basılmıştır.[10]

Türk yazarı Cahit Ülkü Masal Olmayan Masallar adını verip hazırladığı üçleme romanın ilk kitabı Pargalı İbrahim Paşa: Kanuni’nin Düşü, Hürrem’in Kabusu olup ikinci kitap Rüstem Paşa, üçüncü kitap ise Suların Getirdiği Padişah 2. Selim olmaktadır.[11]

2003 tarihli Hürrem Sultan dizisinde Serdar Deniz tarafından canlandırıldı. Tims Production‘un yapımladığı ve temel olarak Osmanlı İmparatorluğu padişahı I. Süleyman’ın hayatı üzerine kurgulanan Muhteşem Yüzyıl adlı Türk yapımı tarihî televizyon dizisinde Pargalı İbrahim Paşa, aktör Okan Yalabık tarafından canlandırılmaktaydı. 3 sezon ve 82 bölüm sonunda tarihte yer aldığı şekilde, idam edilerek öldürülmüştür.


Kaynakça

  1. ^ Uzunçarşılı, İsmail Hakkı (2012). Belleten (114).
  2. ^ a b c Jenkins, Hester Donaldson (1911) (İngilizce). Ibrahim Pasha: Grand Vizir of Suleiman the Magnificient. University of Toronto Libraries. ISBN 978-1-152-32717-7.
  3. ^ E.J. Brill’s first encyclopaedia of Islam, 1913-1936, Volume 2 By Martijn Theodoor Houtsma’a göre 27 Haziran 1524
  4. ^ Güven Kaya, Figânî’nin Ölümü ve Taşlıcalı Yahya Bey’in Bir Şiiri, Atatürk Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, Sayı 34, Erzurum, 2007
  5. ^ a b c d e Afyoncu, Erhan (2011). Muhteşem Süleyman (Kanuni Sultan Süleyman ve Hürrem Sultan). Yeditepe Yayınevi. ISBN 978-605-4052-55-4. Kaynak hatası: Geçersiz<ref> etiketi: “ErhanAfyoncu” adı farklı içerikte birden fazla tanımlanmış. (Bkz: Kaynak gösterme)
  6. ^ Ali Yıldırım, 16. Yüzyılda Büyük Bir Devlet Adamı ve Edebiyat Hamisi Defterdar İskender Çelebi, Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt 10, Sayı 1, Elazığ, 2000
  7. ^ Makbul ve Maktul Pargalı Damat İbrahim Paşa, İbrahim Akkurt-istanbultarih.com
  8. ^ http://www.devletialiyyei.com/savaslar/korfu-kusatmasi-1861.html
  9. ^ https://archive.org/details/sicilliosmani03sruoft
  10. ^ Gardel, Louis (Çev. Ümit Moran Altan), Sevenlerin Şafağı, İstanbul:Can Yayınları,ISBN 975-510-825-4
  11. ^ Ülkü, Cahit (2011 7.bas.). Pargalı İbrahim Paşa – Kanuni’nin Düşü, Hürrem’in Kabusu. İstanbul. ISBN 978-975-10-1698-0.

Kitaplar

  • Uzunçarşılı, İsmail Hakkı (1983), Osmanlı Tarihi. Cilt 2. Ankara:Türk Tarih Kurumu Yayınları,
  • Ortaylı, İlber (2006) Osmanlı’yı Yeniden Keşfetmek, İstanbul: Timaş Yayınları ,say.151
  • Danişmend, İsmail Hâmi (1971), İzahlı Osmanlı Tarihi Kronolojisi. Cilt:2. İstanbul:Türkiye Yayınevi,
  • Gökbilgin, Tayyib “İbrâhîm Paşa, Pargalı, Frenk, Makbûl, Maktûl” Kaynak: İslâm Ansiklopedisi. , 1949. say.908-915
  • Lâtîfî (haz. Ahmet Sevgi) (1986) Enisü’l- Fusaha ve Evsaf-I İbrahim Paşa. Konya: Selçuk Üniversitesi Yayınları.
  • Mısıroğlu, Kadir (2010) Makbul ve Maktul İbrahim Paşa, Istanbul: Sebil Yayınları,
  • E.J. Brill’s first encyclopaedia of Islam, 1913-1936, Volume 2 By Martijn Theodoor Houtsma
  • Bahadıroğlu, Yavuz (). Resimli Osmanlı Tarihi, İstanbul:
  • Jenkins, Hester Donaldson (1911). “Google Books” (İngilizce). Ibrahim Pasha: Grand Vizir of Suleiman the Magnificient. University of Toronto Libraries. ISBN 978-1-152-32717-7.

Kaynak: https://tr.wikipedia.org/wiki/Pargal%C4%B1_%C4%B0brahim_Pa%C5%9Fa

Comments

Add a Comment
  1. Your comment is awaiting moderation.

    You actually reported it effectively.
    https://www.dunamisproductions.com/
    international pharmacies that ship to the usa
    global pharmacy canada
    overseas pharmacies
    canadianpharmacy

  2. Your comment is awaiting moderation.

    Whoa a good deal of amazing advice!
    https://www.interlandchemie.com/
    canadian drugstore
    online pharmacies of canada
    buy prescription drugs canada
    canadian viagra

  3. Your comment is awaiting moderation.

    You actually expressed it effectively.
    https://www.interlandchemie.com/
    canadadrugs
    online pharmacies of canada
    best online canadian pharcharmy
    canadian pharmacies without an rx

  4. Your comment is awaiting moderation.

    Incredible loads of awesome knowledge!
    https://www.waltcoexpress.com/
    canadian prescription drugs
    canadian pharmacy
    canada meds
    online pharmacies canada

  5. Your comment is awaiting moderation.

    You actually said that terrifically!
    https://www.visitwaushara.com/
    24 hour pharmacy
    canadian pharmacies-24h
    buy drugs online
    canadian pharmacy online

  6. Your comment is awaiting moderation.

    Whoa quite a lot of great facts!
    https://www.interlandchemie.com/
    candrugstore com
    canadian pharmacy online
    prescription drugs prices
    canadian pharmacies

  7. Your comment is awaiting moderation.

    Very good content. Many thanks.
    https://www.visitwaushara.com/
    best online pharmacies no prescription
    canadian pharmacy
    board of pharmacy
    top rated canadian pharmacies online

  8. Your comment is awaiting moderation.

    Thanks a lot, Valuable information!
    https://www.interlandchemie.com/
    canadian discount pharmacy
    london drugs canada
    mexican pharmacies shipping to usa
    canada pharmaceuticals online

  9. Your comment is awaiting moderation.

    Truly quite a lot of awesome facts.
    https://www.interlandchemie.com/
    prescription drugs prices
    aarp approved canadian online pharmacies
    canada drugs online
    canada pharmacy online

  10. Your comment is awaiting moderation.

    Reliable postings. Thanks.
    https://www.lunarciel.com/
    canada pharmacy online orders
    online pharmacies canada
    legitimate canadian mail order pharmacies
    canada pharmacy

  11. Your comment is awaiting moderation.

    Truly tons of amazing data!
    https://www.visitwaushara.com/
    canadian online pharmacies prescription drugs
    canadian drugs
    mail order pharmacy
    canadian pharcharmy

  12. Your comment is awaiting moderation.

    You actually reported this really well.
    https://www.dunamisproductions.com/
    board of pharmacy
    aarp approved canadian online pharmacies
    canadian pharmacy king
    trust pharmacy canada

  13. Your comment is awaiting moderation.

    Thanks a lot. Ample write ups!

    https://www.interlandchemie.com/
    canadian pharmacy king
    canada pharmacy
    reputable canadian mail order pharmacies
    canadian online pharmacies

  14. Your comment is awaiting moderation.

    Thanks! A lot of facts.

    https://www.interlandchemie.com/
    rx online
    canadian cialis
    canadian pharmacy online canada
    canadian pharmacies without an rx

  15. Your comment is awaiting moderation.

    You suggested that really well!
    https://www.visitwaushara.com/
    mail order pharmacy
    canada pharmacy online
    discount pharmacy online
    canadian pharmacies-24h

  16. Your comment is awaiting moderation.

    Fine content. Cheers.
    https://www.lunarciel.com/
    drug prices comparison
    online pharmacies canada
    discount pharmaceuticals
    aarp approved canadian online pharmacies

  17. Your comment is awaiting moderation.

    Nicely put. With thanks.
    https://www.visitwaushara.com/
    canadian drugstore
    canadian pharmacies
    cialis online
    canadian cialis

  18. Your comment is awaiting moderation.

    You definitely made the point!
    https://www.lunarciel.com/
    canadianpharmacy
    north west pharmacy canada
    pharmacy tech
    canadian viagra

  19. Your comment is awaiting moderation.

    Lovely data, Kudos!
    https://www.visitwaushara.com/
    canadian pharmacies
    online pharmacies canada
    canada pharmacies online prescriptions
    online pharmacies canada

  20. Your comment is awaiting moderation.

    You actually reported this fantastically!
    https://www.interlandchemie.com/
    my canadian pharmacy
    canada pharmacy online
    international pharmacy
    top rated canadian pharmacies online

  21. Your comment is awaiting moderation.

    Seriously plenty of helpful facts!
    https://www.waltcoexpress.com/
    24 hour pharmacy
    mexican pharmacies shipping to usa
    canadian meds
    global pharmacy canada

  22. Your comment is awaiting moderation.

    Incredible all kinds of superb knowledge.
    https://www.interlandchemie.com/
    safeway pharmacy
    top rated canadian pharmacies online
    overseas pharmacy forum
    canada drug

  23. Your comment is awaiting moderation.

    You actually stated it adequately!
    https://www.lunarciel.com/
    prescription price comparison
    canada pharmaceutical online ordering
    mexican pharmacies online
    canada pharmacy

  24. Your comment is awaiting moderation.

    Very good forum posts, Thanks a lot!
    https://www.visitwaushara.com/
    rx price comparison
    canadian pharmacies
    canadian viagra
    canadian pharmacies

  25. Your comment is awaiting moderation.

    Incredible plenty of awesome material.
    https://www.dunamisproductions.com/
    canada pharmacy online orders
    canada pharmaceutical online ordering
    best canadian pharmacies
    aarp approved canadian online pharmacies

  26. Your comment is awaiting moderation.

    You made your position extremely nicely!.
    https://www.interlandchemie.com/
    rx online
    global pharmacy canada
    buy prescription drugs from canada
    aarp approved canadian online pharmacies

  27. Your comment is awaiting moderation.

    Amazing content. Regards!
    https://www.visitwaushara.com/
    best price prescription drugs
    mexican pharmacies shipping to usa
    cheap drugs online
    north west pharmacy canada

  28. Your comment is awaiting moderation.

    Very good content. Thanks.
    https://www.lunarciel.com/
    canadapharmacyonline com
    canada drug
    canadian discount pharmacy
    canada pharmacy online

  29. Your comment is awaiting moderation.

    Thank you! Ample write ups!

    https://www.waltcoexpress.com/
    pharmacy online store
    canadianpharmacy
    costco pharmacy pricing
    canada pharmacy online

  30. Your comment is awaiting moderation.

    Terrific data. Thanks a lot!
    https://www.visitwaushara.com/
    safeway pharmacy
    canadian pharmacy
    canadian online pharmacy reviews
    northwestpharmacy

  31. Your comment is awaiting moderation.

    Thanks, Numerous postings!

    https://www.lunarciel.com/
    rx online
    canadian pharmacies without an rx
    canada pharmacies prescription drugs
    canadian pharmacies online

  32. Your comment is awaiting moderation.

    Wow lots of superb knowledge.
    https://www.visitwaushara.com/
    top rated canadian pharmacies online
    london drugs canada
    online drugs
    canadian pharmacy online

  33. Your comment is awaiting moderation.

    Beneficial posts. Many thanks!
    https://www.lunarciel.com/
    canadian pharmacy 365
    aarp approved canadian online pharmacies
    pharmacy online mexico
    canada pharmaceutical online ordering

  34. Your comment is awaiting moderation.

    Well expressed truly. .
    https://www.interlandchemie.com/
    pain meds online without doctor prescription
    canada pharmaceuticals online
    pharmacy online mexico
    online pharmacies of canada

  35. Your comment is awaiting moderation.

    You’ve made your point!
    https://www.visitwaushara.com/
    mexican pharmacy online
    canada online pharmacies
    my canadian pharmacy
    trust pharmacy canada

  36. Your comment is awaiting moderation.

    Amazing posts. Thanks a lot!
    https://www.lunarciel.com/
    online canadian discount pharmacy
    northwestpharmacy
    pharmacy online store
    canadian pharmacies without an rx

  37. Your comment is awaiting moderation.

    Many thanks! A good amount of material!

    https://www.waltcoexpress.com/
    prescription drugs without doctor approval
    canadian pharcharmy
    canadianpharmacy
    canadianpharmacy

  38. Your comment is awaiting moderation.

    Cheers, Wonderful stuff.
    https://www.lunarciel.com/
    drugstore online
    canada drug
    approved canadian pharmacies online
    north west pharmacy canada

  39. Your comment is awaiting moderation.

    Thank you, I value this.
    https://www.waltcoexpress.com/
    best canadian prescription prices
    london drugs canada
    canada online pharmacy
    canadian cialis

  40. Your comment is awaiting moderation.

    Many thanks! Loads of material!

    https://www.visitwaushara.com/
    drug price
    canadian viagra
    mexican pharmacies shipping to usa
    mexican pharmacies shipping to usa

  41. Your comment is awaiting moderation.

    Wonderful forum posts. Appreciate it!
    https://www.interlandchemie.com/
    legitimate online pharmacies
    canadian online pharmacies
    medical information online
    canadian pharmacy

  42. Your comment is awaiting moderation.

    Amazing plenty of beneficial material.
    https://www.waltcoexpress.com/
    canadian drugstore reviews
    canadian pharmacies that ship to us
    canadapharmacyonline.com
    canadian pharmacies that ship to us

  43. Your comment is awaiting moderation.

    With thanks, Quite a lot of write ups!

    https://www.visitwaushara.com/
    canada meds
    canadian online pharmacy
    cheap drugs online
    canada pharmaceuticals online

  44. Your comment is awaiting moderation.

    Nicely put, Appreciate it!
    https://www.lunarciel.com/
    no prescription pharmacy
    canadian pharmacies that ship to us
    pharmacy near me
    canadian pharmaceuticals online

  45. Your comment is awaiting moderation.

    With thanks! Wonderful information.
    https://www.interlandchemie.com/
    canada drugs online
    top rated canadian pharmacies online
    canada drugs online
    canadian pharmaceuticals online

  46. Your comment is awaiting moderation.

    With thanks! Ample advice!

    https://www.interlandchemie.com/
    canada pharmacy online no script
    canada pharmacy online
    prescription drug assistance
    trust pharmacy canada

  47. Your comment is awaiting moderation.

    You said it very well..
    https://www.waltcoexpress.com/
    pharmacy price comparison
    canadian pharmacies-24h
    canadian drugstore reviews
    canada pharmaceutical online ordering

  48. Your comment is awaiting moderation.

    Thanks. Loads of forum posts!

    https://www.waltcoexpress.com/
    mail order pharmacies
    canada drugs online
    mexican pharmacies online
    northwest pharmacy

  49. Your comment is awaiting moderation.

    Wow a good deal of excellent material!
    https://www.dunamisproductions.com/
    canadian prescription drugstore
    trust pharmacy canada
    canadian pharmacy uk delivery
    global pharmacy canada

  50. Your comment is awaiting moderation.

    Very good facts, Thanks!
    https://www.interlandchemie.com/
    buy online prescription drugs
    canadian pharmacies online
    buy cialis
    canada online pharmacies

  51. Your comment is awaiting moderation.

    You actually suggested it adequately!
    https://www.lunarciel.com/
    canada drugs online pharmacy
    canadian online pharmacies
    buy cialis
    canada drugs

  52. Your comment is awaiting moderation.

    You mentioned this superbly.
    https://www.interlandchemie.com/
    best canadian online pharmacy
    canadian pharmaceuticals online
    cialis canadian pharmacy
    canadian pharmacy

  53. Your comment is awaiting moderation.

    Amazing information. Thank you.
    https://www.interlandchemie.com/
    buy online prescription drugs
    canadian drugs
    canadian rx pharmacy online
    northwestpharmacy

  54. Your comment is awaiting moderation.

    You explained it fantastically!
    https://www.visitwaushara.com/
    northwest pharmacy
    canadian pharmacy online
    buy drugs online
    canada pharmaceutical online ordering

  55. Your comment is awaiting moderation.

    Cheers, I appreciate this.
    https://www.lunarciel.com/
    best canadian pharmacies
    canada pharmaceuticals online
    canada pharmacy
    aarp approved canadian online pharmacies

  56. Your comment is awaiting moderation.

    You actually reported that perfectly!
    https://www.dunamisproductions.com/
    canada online pharmacy
    canada pharmacy
    buy online prescription drugs
    aarp approved canadian online pharmacies

  57. Your comment is awaiting moderation.

    Many thanks! Quite a lot of data.

    https://www.visitwaushara.com/
    buy prescription drugs canada
    canadian pharmacy online
    canadian online pharmacy
    canada drug

  58. Your comment is awaiting moderation.

    You said it very well..
    https://www.interlandchemie.com/
    pharmacy canada
    canada pharmacy
    canadian drug store
    canadian online pharmacy

  59. Your comment is awaiting moderation.

    You explained this fantastically.
    https://www.lunarciel.com/
    canada online pharmacies
    canadian cialis
    safeway pharmacy
    canada drugs

  60. Your comment is awaiting moderation.

    Truly quite a lot of awesome knowledge.
    https://www.waltcoexpress.com/
    best canadian pharmacies
    canadianpharmacy
    canadian pharmacy meds
    canada online pharmacies

  61. Your comment is awaiting moderation.

    This is nicely expressed! !
    https://www.dunamisproductions.com/
    drugs without prescription
    canadian pharmaceuticals online
    canadian prescription drugs
    canadian viagra

  62. Your comment is awaiting moderation.

    Thanks! I value this!
    https://www.dunamisproductions.com/
    pharmacy drug store
    canadian pharmacies online
    highest rated canadian pharmacies
    london drugs canada

  63. Your comment is awaiting moderation.

    Effectively spoken certainly. .
    http://canadianonlinepharmacynnm.com/
    canadian pharmacy without prescription
    canadian pharmacies online
    drugs without prescription
    mexican pharmacies shipping to usa

  64. Your comment is awaiting moderation.

    You mentioned it perfectly!
    http://canadianpharmacyntx.com/
    web medical information
    mexican pharmacies shipping to usa
    no prior prescription required pharmacy
    canadian pharmacies that ship to us

  65. Your comment is awaiting moderation.

    Thanks! A good amount of knowledge!

    http://canadianpharmacysilo.com/
    online pharmacies canada
    global pharmacy canada
    canada pharmacies online
    trust pharmacy canada

  66. Your comment is awaiting moderation.

    With thanks. I enjoy this!
    http://canadianpharmaciesnnm.com/
    online canadian discount pharmacy
    trust pharmacy canada
    cheap prescription drugs online
    aarp approved canadian online pharmacies

  67. Your comment is awaiting moderation.

    Very good content. Thanks a lot.
    http://canadianpharmaciesnnm.com/
    canadadrugs
    canada online pharmacies
    canadian drugs
    canadian pharmacy

  68. Your comment is awaiting moderation.

    You actually stated that terrifically!
    http://canadianpharmaciescubarx.com/
    walgreens pharmacy
    canada pharmaceuticals online
    canadian online pharmacy reviews
    global pharmacy canada

  69. Your comment is awaiting moderation.

    This is nicely expressed. .
    http://canadianpharmaciescubarx.com/
    online canadian pharcharmy
    canada online pharmacies
    trusted overseas pharmacies
    canadian cialis

  70. Your comment is awaiting moderation.

    Excellent data. Thanks a lot!
    http://canadianpharmaciesnnm.com/
    reputable canadian mail order pharmacies
    northwestpharmacy
    candrugstore com
    canadian pharmacies-24h

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir