Pargalı İbrahim Paşa

Pargalı İbrahim Paşa, Makbul İbrahim Paşa, Frenk İbrahim Paşa ya da öldürüldükten sonraki unvanıyla Maktul İbrahim Paşa(1493, Parga – 15 Mart 1536, İstanbul) I. Süleyman saltanatı döneminde 27 Haziran 1523 – 15 Mart 1536 arasında sadrazamlık yapmış, önemli siyasal ve askeri olaylarda rol oynamış Osmanlı devlet adamı. Eşi, Kanuni Sultan Süleyman’ın kız kardeşi Hatice Sultan‘dır. [1]


Kökeni

Bugün Yunanistan‘da kalan Parga yakınlarındaki bir köyde doğdu. Değişik kaynaklarda doğumunda Rum ya da İtalyan kökenli olduğu belirtilmektedir. Babası bir balıkçıydı. 6 yaşında korsanlar tarafından kaçırılarak Manisa‘da dul bir kadına satıldı. Bu kadın İbrahim’in eğitimine önem vererek onu hem keman benzeri bir müzik aletini iyi çalabilecek şekilde hem de birçok alanda en iyi şekilde yetiştirdi.[2] Şehzade Süleyman Manisa’da sancakbeyi olarak görev yaptığı sırada karşılaştığı ve arkadaşlık kurduğu İbrahim’i maiyetine aldı. İbrahim Paşa’nın anne ve babasını sadrazamlığı sırasında İstanbul’a getirttiği kayıtlara geçmiştir.


Yükselişi

Sultan Süleyman’ın maiyetinden idamına kadar geçirdiği yıllar boyunca onun yakın arkadaşı ve danışmanı oldu. I. Süleymanpadişah olduktan sonra onunla birlikte İstanbul’a geldi ve Osmanlı Devleti’nde Sadrazamlık, Anadolu ve Rumeli Beylerbeylikleri ve Seraskerlik (1528/29-1536) dahil olmak üzere en üst düzeylerdeki görevlerde bulundu.

I. Süleyman’ın padişah olması ile birlikte ilk önce Hasodabaşılık görevine atanarak bu noktadan sonra kendi yetenekleri ve padişah ile aralarındaki sıradışı güven ilişkisi sayesinde hızla yükseldi.

1521’de Belgrad’ın Fethinde görev aldı. 1522’de Rodos seferine katıldı. Bu durumdan dolayı İbrahim 1523’te, (Çeşitli kaynaklarda 1522 ve 1524 olarak da tarihlenmektedir.[3]) sadrazamlığa getirildi. Mısır‘da asayişi sağlamakla görevlendirildi ve kendisine MısırBeylerbeyi unvanı verildi. Bu esnada Mısır’da pek çok ıslahat gerçekleştirdi. Macaristan seferine katıldı ve Mohaç Savaşı‘nın kazanılmasında önemli rol oynadı.

Daha sonra Anadolu‘daki Alevi-Türkmen isyanlarını bastırmakla görevlendirildi. Anadolu’da aldığı tedbirlerle isyanları sona erdirdi. I. Viyana Kuşatması ile sonuçlanan 2. Macaristan seferine katıldı. Avusturya imparatorunu Osmanlı sadrazamına eşit sayan 1533 tarihli İstanbul Antlaşması‘nın müzakerelerini bizzat yürüttü. Safevi Devleti‘ne karşı düzenlenen Irakeyn Seferi‘ne öncü birlik olarak katıldı. Tebriz‘i aldıktan sonra padişahın kuvvetleri ile birleşti ve Bağdat‘ın fethinde görev aldı.


İktidarı

İbrahim Paşa’nın dönemindeki gücünü ortaya koyacak en önemli veri; Kanuni Sultan Süleyman tarafından Seraskerlik makamına getirildiğinde İmparatorluğun o güne dek dört tuğla simgelenen gücünün yedi tuğa çıkarılması ve İbrahim Paşa’nın da altı tuğ taşımaya yetkili kılınmış olmasıdır. Padişahtan tek eksiği hilafet tuğudur. Tarihi gerçekliği tartışmaya açık olsa da Kanuni Sultan Süleyman’ın kardeşi Hatice Sultan‘la evlenmesi de iktidarında ilerleme kaydetmesinde büyük rol oynamıştır. Osmanlı İmparatorluğu’nun o dönemde bilinen dünyayı şekillendiren üstün dış politikasının kontrolü tamamen İbrahim Paşa’nın elindedir.

Ayrıca İbrahim Paşa, İstanbul Antlaşması‘yla birlikte Osmanlı sadrazamı olarak Avusturya imparatoruna denk konuma getirilmiştir. Venedik diplomatlarının İbrahim Paşa’ya Muhteşem Süleyman’a atıfla “Muhteşem İbrahim” dedikleri kayda geçmiştir. Fransa ile yürütülen işbirliğinde önemli rolü vardır.

Pargalı İbrahim Paşa’nın en çok konuşulan faaliyetlerinden biri de Mohaç Meydan Muharebesi sonrasında Budin’den İstanbul’a getirerek sarayına diktirdiği mitolojik heykellerdir. Üç güzeller olarak anılan bu heykeller her ne kadar ilgi uyandırsa da bazı çevreler tarafından put olarak görülmüş ve hoş karşılanmamıştır. Heykellerin dikilmesinden birkaç yıl sonra dönemin ünlü şairlerinden Figânî‘nin yazdığı iki mısralık şiir çok konuşulmuştur.

«  Dü İbrāhīm āmed be-deyr-i cihān
Yeki büt-şiken ü yeki büt-nişān »

Figânî’nin şiirinde[4] İbrahim Paşa, “Cihan tapınağına iki İbrahim geldi. Biri putları kırdı, diğeri putları dikti” sözleriyle put dikmekle suçlanmaktadır. İbrahim Paşa bu duruma oldukça öfkelenmiş ve şairin cezalandırılmasını emretmiştir. Figânî 1532 yılında idam edilmiştir.[5]


Ölümü

Makbul İbrahim Paşa’nın ölümüyle ilgili pek çok neden öne sürülmektedir. Avusturya’yla 1533 yılında yapılan barış görüşmeleri sırasında elçilere devletin kudretinden bahsettikten sonra kendi gücünü şöyle vurgulamıştır:

Bu büyük devleti idare eden benim; her ne yaparsam, yapılmış olarak kalır, zira bütün kudret benim elimdedir; memuriyetleri ben veririm, eyaletleri ben tevzi ederim; verdiğim verilmiş, reddettiğim reddedilmiştir. Büyük padişah bir şey ihsan etmek istediği yahut ihsan ettiği zaman bile eğer ben onun kararını tasdik etmeyecek olursam, gayr-i vaki gibi kalır; çünkü her şey; harb, sulh, servet, kuvvet benim elimdedir. [5]

Bu sözlerle İbrahim Paşa’nın iktidar hırsının hangi boyutlara ulaştığı anlaşılmaktadır. Paşa özellikle Irakeyn Seferi sırasında padişahtan kendisini soğutmaya başlamıştır. Defterdar İskender Çelebi‘yi idam ettirmesinin padişahı ondan soğutan nedenlerden birisi olduğu düşünülür[6]. Ayrıca İbrahim Paşa ile ilgili kendisine hediye olarak gönderilen Kur’anları kabul etmediği, Hristiyanlık inancını taşıdığı, eşiyle ilgilenmediği, bazı cinayetleri sakladığı ve Doğu seferleri sırasında boş yere harcamalar yaptığı söylentileri yayılmıştı.

Pek çok tarihçi, yabancı elçilerin İbrahim Paşa’yla görüşmelerine ilişkin hazırladıkları raporlarından yola çıkarak onun iktidar hırsıyla pek çok kararı kendi başına buyruk verdiği savında bulunmaktadır.[7] Bu nedenle, 1536 yılında gücünden kaygılanan Kanuni Sultan Süleyman’ın emri ile öldürüldüğü iddia edilmektedir. Ayrıca Makbul İbrahim Paşa’nın Hürrem Sultan‘ın oğlu olmayan Şehzade Mustafa‘yı desteklemesinden dolayı ölümünde Hürrem Sultan’ın da büyük bir rol oynadığı rivayet edilir.

İbrahim Paşa, Fransızlara verilecek olan kapitülasyonlarla ilgili çalışmalarını yürütürken, 14-15 Mart gecesi iftar için saraya davet edildi. İftardan sonra dört dilsiz cellat tarafından boğuldu.[2] Daha önce Makbul olarak anılırken, ölümünden sonra Maktul olarak anıldı. İbrahim Paşa’nın ölümüyle Fransızlara verilecek olan kapitülasyon antlaşması taslak halinde kaldı ve yürürlüğe girmedi.[5][2]


Ölümünden sonra

Birçok Osmanlı yetkilileri İbrahim Paşa’nın ölümünden sonra devletin zayıfladığı kanaatindeydi. 1537 senesinde Korfu adasını kuşatan Ayas Mehmed Paşa, kaleyi ele geçiremedi. Dönemin Anadolu ve Rumeli Kazaskerleri Korfu Kuşatması’nın başarısızlıkla sonuçlanmasından Ayas Mehmed Paşayı sorumlu tuttular ve Sultan Süleyman’nın seferin sonlarına doğru yaptığı divan toplantısın da şunları dedikleri dikkat çekmiştir, ”Merhum İbrahim Paşa hazretleri olsaydı böyle olmazdı öyle bir Serdar aramızda olsaydı kalenin fethi çoktan müyessere olmuştu” demişlerdir. Bunun üzerine Sultan Süleyman öfkelenerek Anadolu ve Rumeli Kazaskerlerini azletmiştir.[8]


Sicil-i Osmani’deki değerlendirilmesi

Sicil-i Osmani’de şöyle değerlendirilmektedir:

Zengin, akıllı, kibirli ve tedbirsizdi. Aleyhtarı çoktur.[9]

 İbrahim Paşa’yı gösteren 1529 yılına ait bir resim.

Kişiliği

Farsça, Rumca, Sırpça ve İtalyanca bilen İbrahim Paşa, müzik alanında çocukluğundan itibaren yoğun bir eğitim görmüş ve kendisini bu alanda geliştirmiştir. İbrahim Paşa, Roma’ya direnen Anibal‘ın ve Makedonya İmparatorluğu‘nu yöneten Büyük İskender‘in hikayelerini okumaktan hoşlanıyordu. Venedik elçisi Pietro Bragadino’nun 1526 tarihli raporunda İbrahim Paşa’nın zayıf ve ufak tefek yüzlü olduğunu, sultanın en yakın danışmanı konumunda bulunduğunu belirterek şunları kaydetmektedir:

Dünyadaki diğer büyük beylerin neler yaptığı, onların toprakları, ülkeleri konusunda oldukça meraklı; değerli ilginç eşyalar satın alıyor, bilgili biri, kitapları okuyor, ülkesinin kurallarını çok iyi biliyor. Bu paşadan önceleri herkes çok nefret ediyormuş ama şimdi sultanın onu çok sevdiğini gördüklerinden herkes onunla arkadaş olmaya çalışıyor, sultanın annesi, karısı, diğer iki paşa da dâhil. Hiçbiri, hiçbir konuda kendisine karşı gelmiyor. Bu yüzden istediği her şeyi yapabiliyor. Sultanına çok sadık. Halkın önünde hediye almak hoşuna gidiyor, gizli hiçbir hediyeyi kabul etmiyor.[5]

Sanata düşkün olan İbrahim Paşa aynı zamanda büyük bir edebiyat hamisiydi. Avrupa’yı çok yakından takip ediyor ve bilgisini padişaha hissettirmekten de geri kalmıyordu. Birçok araştırmacı ve tarihçi İbrahim Paşa’nın büyük bir diplomat olduğu kanaatindedirler.[5]


Eserleri

13 sene sadrazamlık yapan İbrahim Paşa İstanbul, Mekke, Selanik, Hezergrad (Razgrad) İbrahim Paşa Camii ve Kavala‘da Cami,Mescid, Mektep, Medrese Zaviye, Hamam ve Çeşme gibi eserler inşa ettirmiş ve bunlara vakıflar tahsis ettirmiştir. Önemli bir sanat ve özellikle edebiyat hamisidir.

İbrahim Paşa’nın sarayı bugün Türk-İslam Eserleri Müzesi olarak kullanılmaktadır.


Popüler kültürdeki yeri

Fransız yazar Louis Gardel Pargalı İbrahim Paşa’nın hayatını ele alan Fransızca L’Aurore des bien-aimés adlı bir romanı 1997’de yazmış; bu eser Fransa’da Prix France Télévisions adlı bir ödül kazanmıştır. Bu roman Sevenlerin Şafağı ismiyle Türkçeye çevrilip basılmıştır.[10]

Türk yazarı Cahit Ülkü Masal Olmayan Masallar adını verip hazırladığı üçleme romanın ilk kitabı Pargalı İbrahim Paşa: Kanuni’nin Düşü, Hürrem’in Kabusu olup ikinci kitap Rüstem Paşa, üçüncü kitap ise Suların Getirdiği Padişah 2. Selim olmaktadır.[11]

2003 tarihli Hürrem Sultan dizisinde Serdar Deniz tarafından canlandırıldı. Tims Production‘un yapımladığı ve temel olarak Osmanlı İmparatorluğu padişahı I. Süleyman’ın hayatı üzerine kurgulanan Muhteşem Yüzyıl adlı Türk yapımı tarihî televizyon dizisinde Pargalı İbrahim Paşa, aktör Okan Yalabık tarafından canlandırılmaktaydı. 3 sezon ve 82 bölüm sonunda tarihte yer aldığı şekilde, idam edilerek öldürülmüştür.


Kaynakça

  1. ^ Uzunçarşılı, İsmail Hakkı (2012). Belleten (114).
  2. ^ a b c Jenkins, Hester Donaldson (1911) (İngilizce). Ibrahim Pasha: Grand Vizir of Suleiman the Magnificient. University of Toronto Libraries. ISBN 978-1-152-32717-7.
  3. ^ E.J. Brill’s first encyclopaedia of Islam, 1913-1936, Volume 2 By Martijn Theodoor Houtsma’a göre 27 Haziran 1524
  4. ^ Güven Kaya, Figânî’nin Ölümü ve Taşlıcalı Yahya Bey’in Bir Şiiri, Atatürk Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, Sayı 34, Erzurum, 2007
  5. ^ a b c d e Afyoncu, Erhan (2011). Muhteşem Süleyman (Kanuni Sultan Süleyman ve Hürrem Sultan). Yeditepe Yayınevi. ISBN 978-605-4052-55-4. Kaynak hatası: Geçersiz<ref> etiketi: “ErhanAfyoncu” adı farklı içerikte birden fazla tanımlanmış. (Bkz: Kaynak gösterme)
  6. ^ Ali Yıldırım, 16. Yüzyılda Büyük Bir Devlet Adamı ve Edebiyat Hamisi Defterdar İskender Çelebi, Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt 10, Sayı 1, Elazığ, 2000
  7. ^ Makbul ve Maktul Pargalı Damat İbrahim Paşa, İbrahim Akkurt-istanbultarih.com
  8. ^ http://www.devletialiyyei.com/savaslar/korfu-kusatmasi-1861.html
  9. ^ https://archive.org/details/sicilliosmani03sruoft
  10. ^ Gardel, Louis (Çev. Ümit Moran Altan), Sevenlerin Şafağı, İstanbul:Can Yayınları,ISBN 975-510-825-4
  11. ^ Ülkü, Cahit (2011 7.bas.). Pargalı İbrahim Paşa – Kanuni’nin Düşü, Hürrem’in Kabusu. İstanbul. ISBN 978-975-10-1698-0.

Kitaplar

  • Uzunçarşılı, İsmail Hakkı (1983), Osmanlı Tarihi. Cilt 2. Ankara:Türk Tarih Kurumu Yayınları,
  • Ortaylı, İlber (2006) Osmanlı’yı Yeniden Keşfetmek, İstanbul: Timaş Yayınları ,say.151
  • Danişmend, İsmail Hâmi (1971), İzahlı Osmanlı Tarihi Kronolojisi. Cilt:2. İstanbul:Türkiye Yayınevi,
  • Gökbilgin, Tayyib “İbrâhîm Paşa, Pargalı, Frenk, Makbûl, Maktûl” Kaynak: İslâm Ansiklopedisi. , 1949. say.908-915
  • Lâtîfî (haz. Ahmet Sevgi) (1986) Enisü’l- Fusaha ve Evsaf-I İbrahim Paşa. Konya: Selçuk Üniversitesi Yayınları.
  • Mısıroğlu, Kadir (2010) Makbul ve Maktul İbrahim Paşa, Istanbul: Sebil Yayınları,
  • E.J. Brill’s first encyclopaedia of Islam, 1913-1936, Volume 2 By Martijn Theodoor Houtsma
  • Bahadıroğlu, Yavuz (). Resimli Osmanlı Tarihi, İstanbul:
  • Jenkins, Hester Donaldson (1911). “Google Books” (İngilizce). Ibrahim Pasha: Grand Vizir of Suleiman the Magnificient. University of Toronto Libraries. ISBN 978-1-152-32717-7.

Kaynak: https://tr.wikipedia.org/wiki/Pargal%C4%B1_%C4%B0brahim_Pa%C5%9Fa

Comments

Add a Comment
  1. Your comment is awaiting moderation.

    You have made your point quite nicely.!
    https://www.cialisfidel.com/
    cialis 50 mg wirkung
    cialis without a doctor prescription
    cialis für junge männer
    cialis online

  2. Your comment is awaiting moderation.

    Whoa many of awesome facts.
    http://cialisttk.com/
    cialis vs. viagra cost comparison
    generic cialis
    cialis e varicocele
    cialis 20mg

  3. Your comment is awaiting moderation.

    Terrific material, Many thanks.
    https://www.cialismim.com/
    was kostet cialis in tschechien
    cialis online
    take 2 cialis once
    cialis without a doctor prescription

  4. Your comment is awaiting moderation.

    Information certainly taken.!
    http://cialismsnntx.com/
    can i take two cialis 5 mg
    buy cialis online
    cialis preço ultrafarma
    cialis without a doctor prescription

  5. Your comment is awaiting moderation.

    Great advice. Thanks.
    http://cialismsnrx.com/
    cialis kaufen ohne rezept deutschland
    cialis online
    commander du cialis sur internet
    cialis 20 mg

  6. Your comment is awaiting moderation.

    You made your point.
    http://cialisttk.com/
    ist cialis auch fГјr frauen geeignet
    generic cialis
    tomar cialis de 5mg
    cialis without a doctor prescription

  7. Your comment is awaiting moderation.

    Thanks a lot. Lots of info.

    http://cialisttk.com/
    contrarestar efectos del cialis
    cheap cialis
    what is the difference in viagra levitra and cialis
    cialis 20 mg

  8. Your comment is awaiting moderation.

    Really plenty of valuable material!
    http://cialisttk.com/
    cialis e fegato
    cialis 20mg
    cialis before after pictures
    cialis online

  9. Your comment is awaiting moderation.

    Kudos! Useful information!
    http://cialispego.com/
    werking cialis 5 mg
    cialis 20 mg
    acheter cialis 20mg tadalafil lilly
    cheap cialis

  10. Your comment is awaiting moderation.

    Cheers! Valuable information.
    http://cialisttk.com/
    cialis sleep apnea
    cialis online
    confezione cialis 5 mg
    cialis without a doctor prescription

  11. Your comment is awaiting moderation.

    You have made your point extremely nicely!.
    https://www.cialismim.com/
    usual dose of cialis
    generic cialis
    prix pilule cialis
    cialis 20mg

  12. Your comment is awaiting moderation.

    Many thanks! I appreciate it!
    http://cialispego.com/
    cialis a los 25 aГ±os
    cheap cialis
    cialis and amiodarone
    cialis 20 mg

  13. Your comment is awaiting moderation.

    You actually reported that fantastically!
    http://cialismsnrx.com/
    what happens if you drink grapefruit juice with cialis
    cialis 20 mg
    cialis acquisto in italia
    cialis without a doctor prescription

  14. Your comment is awaiting moderation.

    You said it perfectly.!
    http://cialisttk.com/
    how to get cialis in singapore
    cialis 20 mg
    cialis tabletten 10 mg
    buy cialis online

  15. Your comment is awaiting moderation.

    Appreciate it, Plenty of advice!

    http://cialismsnrx.com/
    cialis thailand online
    cheap cialis
    cialis generico melhor preço
    cialis 20 mg

  16. Your comment is awaiting moderation.

    You have made your point extremely nicely..
    http://cialismsnntx.com/
    cialis sin receta costa rica
    cheap cialis
    cialis alternatives
    generic cialis

  17. Your comment is awaiting moderation.

    Nicely put. Cheers.
    https://www.cialisfidel.com/
    preço de cialis diario
    generic cialis
    hersteller cialis generika
    cialis 20mg

  18. Your comment is awaiting moderation.

    Thank you, Loads of knowledge.

    http://cialispego.com/
    venta de cialis y viagra
    cheap cialis
    se vende cialis sin receta
    cialis generic

  19. Your comment is awaiting moderation.

    Excellent information. Thank you.
    http://cialismsnrx.com/
    tarif du cialis 5mg
    cheap cialis
    viagra 100 ou cialis 20
    cialis 20 mg

  20. Your comment is awaiting moderation.

    With thanks. A good amount of write ups.

    https://www.cialismim.com/
    efek setelah minum cialis
    generic cialis
    wellbutrin cialis
    cialis without a doctor prescription

  21. Your comment is awaiting moderation.

    Whoa all kinds of valuable info!
    https://www.cialisfidel.com/
    cialis ile viagra arasД±ndaki fark
    cialis 20mg
    cialis berlin
    cheap cialis

  22. Your comment is awaiting moderation.

    You made your point extremely effectively!!
    http://cialisttk.com/
    cialis sklad
    buy cialis online
    take cialis once a week
    cialis without a doctor prescription

  23. Your comment is awaiting moderation.

    You actually reported this really well.
    http://cialismsnrx.com/
    acheter cialis viagra
    cialis generic
    cialis vs tamsulosin for bph
    buy cialis online

  24. Your comment is awaiting moderation.

    Many thanks. Loads of material!

    http://cialismsnntx.com/
    cialis usa verschreibungspflichtig
    cheap cialis
    cialis zeitpunkt einnahme
    cialis generic

  25. Your comment is awaiting moderation.

    You made your position quite clearly..
    https://www.cialismim.com/
    bestes cialis generikum
    cialis generic
    cialis interações medicamentosas
    generic cialis

  26. Your comment is awaiting moderation.

    You expressed that perfectly.
    https://www.cialisfidel.com/
    cialis made in france
    cialis 20mg
    cialis alkolle alД±nД±rmД±
    cheap cialis

  27. Your comment is awaiting moderation.

    Superb write ups. Regards.
    http://cialisttk.com/
    comparativo entre viagra cialis y levitra
    cialis generic
    cialis 5 generique
    cialis 20 mg

  28. Your comment is awaiting moderation.

    Truly a lot of great advice.
    http://cialismsnrx.com/
    buy cialis on craigslist
    cialis online
    achat cialis suisse
    cialis 20mg

  29. Your comment is awaiting moderation.

    Beneficial forum posts. Cheers.
    https://www.cialisfidel.com/
    cialis generico compra online
    cialis online
    generisk cialis sverige
    cialis online

  30. Your comment is awaiting moderation.

    Many thanks! Terrific stuff!
    http://cialismsnntx.com/
    site serieux pour commander du cialis
    cialis 20 mg
    cialis with metoprolol
    cialis without a doctor prescription

  31. Your comment is awaiting moderation.

    Thanks a lot! Numerous stuff!

    http://cialispego.com/
    cialis 40 mg vidal
    generic cialis
    cialis et traitement hiv
    generic cialis

  32. Your comment is awaiting moderation.

    Helpful forum posts. Thank you!
    http://cialismsnntx.com/
    cialis e testosterone basso
    cialis generic
    acquistare il cialis online
    cialis 20mg

  33. Your comment is awaiting moderation.

    You’ve made your position quite effectively!.
    http://cialismsnrx.com/
    cialis. que es y para que sirve
    generic cialis
    abilify and cialis
    cialis without a doctor prescription

  34. Your comment is awaiting moderation.

    Cheers, I value this!
    https://www.cialismim.com/
    2.5mg cialis review
    generic cialis
    was kostet cialis 20mg in der apotheke
    generic cialis

  35. Your comment is awaiting moderation.

    You actually said that adequately!
    http://cialispego.com/
    cialis augenschmerzen
    generic cialis
    pueden tomar cialis hipertensos
    cheap cialis

  36. Your comment is awaiting moderation.

    Nicely put. With thanks.
    http://cialispego.com/
    eli lilly drugs cialis
    buy cialis online
    cialis pour femme effet
    cialis 20mg

  37. Your comment is awaiting moderation.

    Thanks! I value this!
    http://cialismsnrx.com/
    cialis tabletten testberichte
    buy cialis online
    cialis en el doctor simi
    generic cialis

  38. Your comment is awaiting moderation.

    Thanks a lot, Excellent stuff.
    https://www.cialisfidel.com/
    mezclar cialis con viagra
    cheap cialis
    venta de cialis venezuela
    cheap cialis

  39. Your comment is awaiting moderation.

    You actually expressed this terrifically.
    http://cialismsnrx.com/
    best time to eat cialis
    generic cialis
    cialis after bypass surgery
    cialis 20mg

  40. Your comment is awaiting moderation.

    Seriously plenty of beneficial facts.
    http://cialisttk.com/
    que tan bueno es el cialis
    cialis without a doctor prescription
    medicamentos como el cialis
    cialis generic

  41. Your comment is awaiting moderation.

    This is nicely said. !
    https://www.cialisfidel.com/
    cialis weekly
    cialis 20mg
    wie bekomme ich cialis
    cialis online

  42. Your comment is awaiting moderation.

    Thanks a lot. A lot of material.

    http://cialispego.com/
    cialis tehlike
    generic cialis
    cialis prices walmart
    buy cialis online

  43. Your comment is awaiting moderation.

    Incredible all kinds of helpful knowledge.
    http://cialisttk.com/
    cialis y ejercicio fisico
    cialis generic
    viagra cialis levitra and staxyn
    cialis online

  44. Your comment is awaiting moderation.

    You suggested this terrifically!
    https://www.cialisfidel.com/
    cialis 5 mg forum
    buy cialis online
    buy australian cialis
    cialis 20 mg

  45. Your comment is awaiting moderation.

    Appreciate it, A good amount of forum posts!

    http://cialisttk.com/
    scadenza del cialis
    generic cialis
    unterschied cialis sildenafil
    cialis online

  46. Your comment is awaiting moderation.

    You actually expressed this fantastically.
    http://cialismsnntx.com/
    cialis formlarД±
    buy cialis online
    cialis pill look like
    cialis online

  47. Your comment is awaiting moderation.

    Thank you! Great information.
    https://www.cialisfidel.com/
    can i take cialis 5mg every other day
    cialis 20mg
    effet indГ©sirables du cialis
    cialis 20 mg

  48. Your comment is awaiting moderation.

    You actually stated it effectively!
    http://cialismsnrx.com/
    cialis tilaaminen
    cialis online
    is ordering cialis online illegal
    cheap cialis

  49. Your comment is awaiting moderation.

    Thank you! Lots of knowledge.

    https://www.cialisfidel.com/
    cialis review webmd
    cialis 20 mg
    marketing strategy for cialis
    cheap cialis

  50. Your comment is awaiting moderation.

    You definitely made your point!
    http://cialisttk.com/
    cialis how long does it last in your system
    cialis without a doctor prescription
    no effect of cialis
    cialis 20 mg

  51. Your comment is awaiting moderation.

    You stated it exceptionally well!
    http://cialisttk.com/
    medical cialis side effects
    cialis 20mg
    cialis u srbiji
    buy cialis online

  52. Your comment is awaiting moderation.

    Many thanks! I value it!
    http://cialismsnrx.com/
    lilly cialis 5mg kaufen
    cheap cialis
    vicodin cialis interaction
    buy cialis online

  53. Your comment is awaiting moderation.

    With thanks. A lot of advice!

    http://cialismsnrx.com/
    what is the average price for cialis
    cialis 20mg
    cialis confezione da 5 mg
    cialis without a doctor prescription

  54. Your comment is awaiting moderation.

    Valuable facts. Thanks.
    https://www.cialismim.com/
    cialis 8 compresse prezzo
    buy cialis online
    cialis tadalafil precio en mexico
    generic cialis

  55. Your comment is awaiting moderation.

    Great facts. Thank you.
    http://cialispego.com/
    cialis and flomax for bph
    cialis 20 mg
    does cialis make you more sensitive
    cialis online

  56. Your comment is awaiting moderation.

    You’ve made your position quite clearly!!
    https://www.cialisfidel.com/
    uso continuo cialis
    cialis without a doctor prescription
    daily cialis price
    cialis online

  57. Your comment is awaiting moderation.

    Nicely put, Thank you!
    http://cialisttk.com/
    viagra cialis italia
    cialis without a doctor prescription
    androgel 1.62 and cialis
    cialis 20mg

  58. Your comment is awaiting moderation.

    You actually revealed it perfectly.
    http://cialismsnrx.com/
    cialis in kroatien kaufen
    cialis online
    como se administra el cialis
    cialis generic

  59. Your comment is awaiting moderation.

    Valuable forum posts. With thanks!
    http://cialismsnrx.com/
    cialis generika 10mg kaufen wo
    cialis online
    cialis daily dosage side effects
    buy cialis online

  60. Your comment is awaiting moderation.

    With thanks! Great stuff!
    http://cialispego.com/
    apakah cialis itu
    generic cialis
    harga cialis indonesia
    cialis 20 mg

  61. Your comment is awaiting moderation.

    Nicely put, Cheers.
    http://cialisttk.com/
    which is more effective viagra cialis or levitra
    cialis without a doctor prescription
    cialis backache
    cialis 20 mg

  62. Your comment is awaiting moderation.

    Superb info. Thank you!
    http://cialispego.com/
    cialis en vente en pharmacie
    cialis 20 mg
    cialis optimale wirkung
    buy cialis online

  63. Your comment is awaiting moderation.

    Seriously a lot of awesome information!
    http://cialismsnntx.com/
    acheter cialis site fiable
    cialis generic
    is it safe to take cialis before surgery
    cialis 20mg

  64. Your comment is awaiting moderation.

    Thank you, A good amount of forum posts!

    http://cialisttk.com/
    united healthcare cialis coverage
    cialis generic
    cialis for angina
    buy cialis online

  65. Your comment is awaiting moderation.

    Kudos! I enjoy this.
    http://cialismsnrx.com/
    what does cialis 10 mg do
    generic cialis
    cialis opiniГЈo
    buy cialis online

  66. Your comment is awaiting moderation.

    With thanks. Valuable information!
    http://cialismsnrx.com/
    utilisateurs du gГ©nГ©rique cialis
    cialis 20 mg
    cialis generic comprimes 4
    cheap cialis

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir