Pargalı İbrahim Paşa

Pargalı İbrahim Paşa, Makbul İbrahim Paşa, Frenk İbrahim Paşa ya da öldürüldükten sonraki unvanıyla Maktul İbrahim Paşa(1493, Parga – 15 Mart 1536, İstanbul) I. Süleyman saltanatı döneminde 27 Haziran 1523 – 15 Mart 1536 arasında sadrazamlık yapmış, önemli siyasal ve askeri olaylarda rol oynamış Osmanlı devlet adamı. Eşi, Kanuni Sultan Süleyman’ın kız kardeşi Hatice Sultan‘dır. [1]


Kökeni

Bugün Yunanistan‘da kalan Parga yakınlarındaki bir köyde doğdu. Değişik kaynaklarda doğumunda Rum ya da İtalyan kökenli olduğu belirtilmektedir. Babası bir balıkçıydı. 6 yaşında korsanlar tarafından kaçırılarak Manisa‘da dul bir kadına satıldı. Bu kadın İbrahim’in eğitimine önem vererek onu hem keman benzeri bir müzik aletini iyi çalabilecek şekilde hem de birçok alanda en iyi şekilde yetiştirdi.[2] Şehzade Süleyman Manisa’da sancakbeyi olarak görev yaptığı sırada karşılaştığı ve arkadaşlık kurduğu İbrahim’i maiyetine aldı. İbrahim Paşa’nın anne ve babasını sadrazamlığı sırasında İstanbul’a getirttiği kayıtlara geçmiştir.


Yükselişi

Sultan Süleyman’ın maiyetinden idamına kadar geçirdiği yıllar boyunca onun yakın arkadaşı ve danışmanı oldu. I. Süleymanpadişah olduktan sonra onunla birlikte İstanbul’a geldi ve Osmanlı Devleti’nde Sadrazamlık, Anadolu ve Rumeli Beylerbeylikleri ve Seraskerlik (1528/29-1536) dahil olmak üzere en üst düzeylerdeki görevlerde bulundu.

I. Süleyman’ın padişah olması ile birlikte ilk önce Hasodabaşılık görevine atanarak bu noktadan sonra kendi yetenekleri ve padişah ile aralarındaki sıradışı güven ilişkisi sayesinde hızla yükseldi.

1521’de Belgrad’ın Fethinde görev aldı. 1522’de Rodos seferine katıldı. Bu durumdan dolayı İbrahim 1523’te, (Çeşitli kaynaklarda 1522 ve 1524 olarak da tarihlenmektedir.[3]) sadrazamlığa getirildi. Mısır‘da asayişi sağlamakla görevlendirildi ve kendisine MısırBeylerbeyi unvanı verildi. Bu esnada Mısır’da pek çok ıslahat gerçekleştirdi. Macaristan seferine katıldı ve Mohaç Savaşı‘nın kazanılmasında önemli rol oynadı.

Daha sonra Anadolu‘daki Alevi-Türkmen isyanlarını bastırmakla görevlendirildi. Anadolu’da aldığı tedbirlerle isyanları sona erdirdi. I. Viyana Kuşatması ile sonuçlanan 2. Macaristan seferine katıldı. Avusturya imparatorunu Osmanlı sadrazamına eşit sayan 1533 tarihli İstanbul Antlaşması‘nın müzakerelerini bizzat yürüttü. Safevi Devleti‘ne karşı düzenlenen Irakeyn Seferi‘ne öncü birlik olarak katıldı. Tebriz‘i aldıktan sonra padişahın kuvvetleri ile birleşti ve Bağdat‘ın fethinde görev aldı.


İktidarı

İbrahim Paşa’nın dönemindeki gücünü ortaya koyacak en önemli veri; Kanuni Sultan Süleyman tarafından Seraskerlik makamına getirildiğinde İmparatorluğun o güne dek dört tuğla simgelenen gücünün yedi tuğa çıkarılması ve İbrahim Paşa’nın da altı tuğ taşımaya yetkili kılınmış olmasıdır. Padişahtan tek eksiği hilafet tuğudur. Tarihi gerçekliği tartışmaya açık olsa da Kanuni Sultan Süleyman’ın kardeşi Hatice Sultan‘la evlenmesi de iktidarında ilerleme kaydetmesinde büyük rol oynamıştır. Osmanlı İmparatorluğu’nun o dönemde bilinen dünyayı şekillendiren üstün dış politikasının kontrolü tamamen İbrahim Paşa’nın elindedir.

Ayrıca İbrahim Paşa, İstanbul Antlaşması‘yla birlikte Osmanlı sadrazamı olarak Avusturya imparatoruna denk konuma getirilmiştir. Venedik diplomatlarının İbrahim Paşa’ya Muhteşem Süleyman’a atıfla “Muhteşem İbrahim” dedikleri kayda geçmiştir. Fransa ile yürütülen işbirliğinde önemli rolü vardır.

Pargalı İbrahim Paşa’nın en çok konuşulan faaliyetlerinden biri de Mohaç Meydan Muharebesi sonrasında Budin’den İstanbul’a getirerek sarayına diktirdiği mitolojik heykellerdir. Üç güzeller olarak anılan bu heykeller her ne kadar ilgi uyandırsa da bazı çevreler tarafından put olarak görülmüş ve hoş karşılanmamıştır. Heykellerin dikilmesinden birkaç yıl sonra dönemin ünlü şairlerinden Figânî‘nin yazdığı iki mısralık şiir çok konuşulmuştur.

«  Dü İbrāhīm āmed be-deyr-i cihān
Yeki büt-şiken ü yeki büt-nişān »

Figânî’nin şiirinde[4] İbrahim Paşa, “Cihan tapınağına iki İbrahim geldi. Biri putları kırdı, diğeri putları dikti” sözleriyle put dikmekle suçlanmaktadır. İbrahim Paşa bu duruma oldukça öfkelenmiş ve şairin cezalandırılmasını emretmiştir. Figânî 1532 yılında idam edilmiştir.[5]


Ölümü

Makbul İbrahim Paşa’nın ölümüyle ilgili pek çok neden öne sürülmektedir. Avusturya’yla 1533 yılında yapılan barış görüşmeleri sırasında elçilere devletin kudretinden bahsettikten sonra kendi gücünü şöyle vurgulamıştır:

Bu büyük devleti idare eden benim; her ne yaparsam, yapılmış olarak kalır, zira bütün kudret benim elimdedir; memuriyetleri ben veririm, eyaletleri ben tevzi ederim; verdiğim verilmiş, reddettiğim reddedilmiştir. Büyük padişah bir şey ihsan etmek istediği yahut ihsan ettiği zaman bile eğer ben onun kararını tasdik etmeyecek olursam, gayr-i vaki gibi kalır; çünkü her şey; harb, sulh, servet, kuvvet benim elimdedir. [5]

Bu sözlerle İbrahim Paşa’nın iktidar hırsının hangi boyutlara ulaştığı anlaşılmaktadır. Paşa özellikle Irakeyn Seferi sırasında padişahtan kendisini soğutmaya başlamıştır. Defterdar İskender Çelebi‘yi idam ettirmesinin padişahı ondan soğutan nedenlerden birisi olduğu düşünülür[6]. Ayrıca İbrahim Paşa ile ilgili kendisine hediye olarak gönderilen Kur’anları kabul etmediği, Hristiyanlık inancını taşıdığı, eşiyle ilgilenmediği, bazı cinayetleri sakladığı ve Doğu seferleri sırasında boş yere harcamalar yaptığı söylentileri yayılmıştı.

Pek çok tarihçi, yabancı elçilerin İbrahim Paşa’yla görüşmelerine ilişkin hazırladıkları raporlarından yola çıkarak onun iktidar hırsıyla pek çok kararı kendi başına buyruk verdiği savında bulunmaktadır.[7] Bu nedenle, 1536 yılında gücünden kaygılanan Kanuni Sultan Süleyman’ın emri ile öldürüldüğü iddia edilmektedir. Ayrıca Makbul İbrahim Paşa’nın Hürrem Sultan‘ın oğlu olmayan Şehzade Mustafa‘yı desteklemesinden dolayı ölümünde Hürrem Sultan’ın da büyük bir rol oynadığı rivayet edilir.

İbrahim Paşa, Fransızlara verilecek olan kapitülasyonlarla ilgili çalışmalarını yürütürken, 14-15 Mart gecesi iftar için saraya davet edildi. İftardan sonra dört dilsiz cellat tarafından boğuldu.[2] Daha önce Makbul olarak anılırken, ölümünden sonra Maktul olarak anıldı. İbrahim Paşa’nın ölümüyle Fransızlara verilecek olan kapitülasyon antlaşması taslak halinde kaldı ve yürürlüğe girmedi.[5][2]


Ölümünden sonra

Birçok Osmanlı yetkilileri İbrahim Paşa’nın ölümünden sonra devletin zayıfladığı kanaatindeydi. 1537 senesinde Korfu adasını kuşatan Ayas Mehmed Paşa, kaleyi ele geçiremedi. Dönemin Anadolu ve Rumeli Kazaskerleri Korfu Kuşatması’nın başarısızlıkla sonuçlanmasından Ayas Mehmed Paşayı sorumlu tuttular ve Sultan Süleyman’nın seferin sonlarına doğru yaptığı divan toplantısın da şunları dedikleri dikkat çekmiştir, ”Merhum İbrahim Paşa hazretleri olsaydı böyle olmazdı öyle bir Serdar aramızda olsaydı kalenin fethi çoktan müyessere olmuştu” demişlerdir. Bunun üzerine Sultan Süleyman öfkelenerek Anadolu ve Rumeli Kazaskerlerini azletmiştir.[8]


Sicil-i Osmani’deki değerlendirilmesi

Sicil-i Osmani’de şöyle değerlendirilmektedir:

Zengin, akıllı, kibirli ve tedbirsizdi. Aleyhtarı çoktur.[9]

 İbrahim Paşa’yı gösteren 1529 yılına ait bir resim.

Kişiliği

Farsça, Rumca, Sırpça ve İtalyanca bilen İbrahim Paşa, müzik alanında çocukluğundan itibaren yoğun bir eğitim görmüş ve kendisini bu alanda geliştirmiştir. İbrahim Paşa, Roma’ya direnen Anibal‘ın ve Makedonya İmparatorluğu‘nu yöneten Büyük İskender‘in hikayelerini okumaktan hoşlanıyordu. Venedik elçisi Pietro Bragadino’nun 1526 tarihli raporunda İbrahim Paşa’nın zayıf ve ufak tefek yüzlü olduğunu, sultanın en yakın danışmanı konumunda bulunduğunu belirterek şunları kaydetmektedir:

Dünyadaki diğer büyük beylerin neler yaptığı, onların toprakları, ülkeleri konusunda oldukça meraklı; değerli ilginç eşyalar satın alıyor, bilgili biri, kitapları okuyor, ülkesinin kurallarını çok iyi biliyor. Bu paşadan önceleri herkes çok nefret ediyormuş ama şimdi sultanın onu çok sevdiğini gördüklerinden herkes onunla arkadaş olmaya çalışıyor, sultanın annesi, karısı, diğer iki paşa da dâhil. Hiçbiri, hiçbir konuda kendisine karşı gelmiyor. Bu yüzden istediği her şeyi yapabiliyor. Sultanına çok sadık. Halkın önünde hediye almak hoşuna gidiyor, gizli hiçbir hediyeyi kabul etmiyor.[5]

Sanata düşkün olan İbrahim Paşa aynı zamanda büyük bir edebiyat hamisiydi. Avrupa’yı çok yakından takip ediyor ve bilgisini padişaha hissettirmekten de geri kalmıyordu. Birçok araştırmacı ve tarihçi İbrahim Paşa’nın büyük bir diplomat olduğu kanaatindedirler.[5]


Eserleri

13 sene sadrazamlık yapan İbrahim Paşa İstanbul, Mekke, Selanik, Hezergrad (Razgrad) İbrahim Paşa Camii ve Kavala‘da Cami,Mescid, Mektep, Medrese Zaviye, Hamam ve Çeşme gibi eserler inşa ettirmiş ve bunlara vakıflar tahsis ettirmiştir. Önemli bir sanat ve özellikle edebiyat hamisidir.

İbrahim Paşa’nın sarayı bugün Türk-İslam Eserleri Müzesi olarak kullanılmaktadır.


Popüler kültürdeki yeri

Fransız yazar Louis Gardel Pargalı İbrahim Paşa’nın hayatını ele alan Fransızca L’Aurore des bien-aimés adlı bir romanı 1997’de yazmış; bu eser Fransa’da Prix France Télévisions adlı bir ödül kazanmıştır. Bu roman Sevenlerin Şafağı ismiyle Türkçeye çevrilip basılmıştır.[10]

Türk yazarı Cahit Ülkü Masal Olmayan Masallar adını verip hazırladığı üçleme romanın ilk kitabı Pargalı İbrahim Paşa: Kanuni’nin Düşü, Hürrem’in Kabusu olup ikinci kitap Rüstem Paşa, üçüncü kitap ise Suların Getirdiği Padişah 2. Selim olmaktadır.[11]

2003 tarihli Hürrem Sultan dizisinde Serdar Deniz tarafından canlandırıldı. Tims Production‘un yapımladığı ve temel olarak Osmanlı İmparatorluğu padişahı I. Süleyman’ın hayatı üzerine kurgulanan Muhteşem Yüzyıl adlı Türk yapımı tarihî televizyon dizisinde Pargalı İbrahim Paşa, aktör Okan Yalabık tarafından canlandırılmaktaydı. 3 sezon ve 82 bölüm sonunda tarihte yer aldığı şekilde, idam edilerek öldürülmüştür.


Kaynakça

  1. ^ Uzunçarşılı, İsmail Hakkı (2012). Belleten (114).
  2. ^ a b c Jenkins, Hester Donaldson (1911) (İngilizce). Ibrahim Pasha: Grand Vizir of Suleiman the Magnificient. University of Toronto Libraries. ISBN 978-1-152-32717-7.
  3. ^ E.J. Brill’s first encyclopaedia of Islam, 1913-1936, Volume 2 By Martijn Theodoor Houtsma’a göre 27 Haziran 1524
  4. ^ Güven Kaya, Figânî’nin Ölümü ve Taşlıcalı Yahya Bey’in Bir Şiiri, Atatürk Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, Sayı 34, Erzurum, 2007
  5. ^ a b c d e Afyoncu, Erhan (2011). Muhteşem Süleyman (Kanuni Sultan Süleyman ve Hürrem Sultan). Yeditepe Yayınevi. ISBN 978-605-4052-55-4. Kaynak hatası: Geçersiz<ref> etiketi: “ErhanAfyoncu” adı farklı içerikte birden fazla tanımlanmış. (Bkz: Kaynak gösterme)
  6. ^ Ali Yıldırım, 16. Yüzyılda Büyük Bir Devlet Adamı ve Edebiyat Hamisi Defterdar İskender Çelebi, Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt 10, Sayı 1, Elazığ, 2000
  7. ^ Makbul ve Maktul Pargalı Damat İbrahim Paşa, İbrahim Akkurt-istanbultarih.com
  8. ^ http://www.devletialiyyei.com/savaslar/korfu-kusatmasi-1861.html
  9. ^ https://archive.org/details/sicilliosmani03sruoft
  10. ^ Gardel, Louis (Çev. Ümit Moran Altan), Sevenlerin Şafağı, İstanbul:Can Yayınları,ISBN 975-510-825-4
  11. ^ Ülkü, Cahit (2011 7.bas.). Pargalı İbrahim Paşa – Kanuni’nin Düşü, Hürrem’in Kabusu. İstanbul. ISBN 978-975-10-1698-0.

Kitaplar

  • Uzunçarşılı, İsmail Hakkı (1983), Osmanlı Tarihi. Cilt 2. Ankara:Türk Tarih Kurumu Yayınları,
  • Ortaylı, İlber (2006) Osmanlı’yı Yeniden Keşfetmek, İstanbul: Timaş Yayınları ,say.151
  • Danişmend, İsmail Hâmi (1971), İzahlı Osmanlı Tarihi Kronolojisi. Cilt:2. İstanbul:Türkiye Yayınevi,
  • Gökbilgin, Tayyib “İbrâhîm Paşa, Pargalı, Frenk, Makbûl, Maktûl” Kaynak: İslâm Ansiklopedisi. , 1949. say.908-915
  • Lâtîfî (haz. Ahmet Sevgi) (1986) Enisü’l- Fusaha ve Evsaf-I İbrahim Paşa. Konya: Selçuk Üniversitesi Yayınları.
  • Mısıroğlu, Kadir (2010) Makbul ve Maktul İbrahim Paşa, Istanbul: Sebil Yayınları,
  • E.J. Brill’s first encyclopaedia of Islam, 1913-1936, Volume 2 By Martijn Theodoor Houtsma
  • Bahadıroğlu, Yavuz (). Resimli Osmanlı Tarihi, İstanbul:
  • Jenkins, Hester Donaldson (1911). “Google Books” (İngilizce). Ibrahim Pasha: Grand Vizir of Suleiman the Magnificient. University of Toronto Libraries. ISBN 978-1-152-32717-7.

Kaynak: https://tr.wikipedia.org/wiki/Pargal%C4%B1_%C4%B0brahim_Pa%C5%9Fa

Comments

Add a Comment
  1. Your comment is awaiting moderation.

    Cheers! Excellent stuff.
    https://www.visitwaushara.com/
    online pharmacy reviews
    canadian pharmacy online
    no prior prescription required pharmacy
    canadian online pharmacies

  2. Your comment is awaiting moderation.

    Many thanks! Useful stuff.
    https://www.visitwaushara.com/
    no 1 canadian pharcharmy online
    canadian pharmacies-24h
    internet pharmacy
    canada drug

  3. Your comment is awaiting moderation.

    Seriously a lot of helpful info!
    https://www.visitwaushara.com/
    top rated canadian pharmacies online
    canadian online pharmacy
    canadapharmacy
    canada drugs

  4. Your comment is awaiting moderation.

    Incredible loads of superb info!
    https://www.waltcoexpress.com/
    online pharmacies no prescription
    aarp approved canadian online pharmacies
    pharmacy near me
    canadian pharmacy

  5. Your comment is awaiting moderation.

    Truly loads of awesome data.
    https://www.visitwaushara.com/
    pharmacy without dr prescriptions
    online pharmacies of canada
    safeway pharmacy
    london drugs canada

  6. Your comment is awaiting moderation.

    Nicely put. With thanks!
    https://www.interlandchemie.com/
    canadapharmacyonline.com
    canadian pharmacy
    canadian meds
    north west pharmacy canada

  7. Your comment is awaiting moderation.

    Great facts. Thank you.
    https://www.lunarciel.com/
    prescription drugs canada
    canada drug
    canadian viagra
    canada drugs

  8. Your comment is awaiting moderation.

    Regards, Ample knowledge.

    https://www.lunarciel.com/
    canada pharmacy online reviews
    online pharmacies canada
    best canadian pharmacies
    canada pharmaceutical online ordering

  9. Your comment is awaiting moderation.

    Nicely put, Many thanks.
    https://www.interlandchemie.com/
    mail order pharmacies
    canada drugs online
    canadian prescription
    canadian viagra

  10. Your comment is awaiting moderation.

    Effectively voiced of course! !
    https://www.visitwaushara.com/
    walgreens pharmacy
    aarp approved canadian online pharmacies
    prescription online
    canadian viagra

  11. Your comment is awaiting moderation.

    Well expressed really. !
    https://www.dunamisproductions.com/
    best online pharmacies canada
    north west pharmacy canada
    drugs online
    canadian pharcharmy

  12. Your comment is awaiting moderation.

    Whoa loads of good tips!
    https://www.interlandchemie.com/
    drug prices comparison
    canadian pharmacies without an rx
    costco pharmacy pricing
    canada drugs online

  13. Your comment is awaiting moderation.

    You said that superbly.
    https://www.lunarciel.com/
    canadian prescription drugstore
    canadian viagra
    rx price comparison
    canada pharmacy online

  14. Your comment is awaiting moderation.

    Useful write ups. Regards.
    https://www.waltcoexpress.com/
    canadian drugstore reviews
    london drugs canada
    prescription cost comparison
    canada online pharmacies

  15. Your comment is awaiting moderation.

    Awesome information. Cheers!
    https://www.waltcoexpress.com/
    canadian discount pharmacy
    canada pharmaceuticals online
    cheap prescription drugs online
    canadian pharmacy

  16. Your comment is awaiting moderation.

    Superb content. Thanks.
    https://www.dunamisproductions.com/
    canada online pharmacies
    canadian pharmacies that ship to us
    pharmacy without dr prescriptions
    canadian viagra

  17. Your comment is awaiting moderation.

    Very good material, Many thanks.
    https://www.visitwaushara.com/
    highest rated canadian pharmacies
    north west pharmacy canada
    prescription drug assistance
    online pharmacies of canada

  18. Your comment is awaiting moderation.

    Nicely put, Appreciate it!
    https://www.visitwaushara.com/
    top rated online canadian pharmacies
    canadian pharmacies that ship to us
    canadian meds
    aarp approved canadian online pharmacies

  19. Your comment is awaiting moderation.

    Thanks a lot. I enjoy this.
    https://www.waltcoexpress.com/
    pharmacy drug store
    canadian pharmacies
    canada online pharmacy
    london drugs canada

  20. Your comment is awaiting moderation.

    Nicely put, Kudos!
    https://www.visitwaushara.com/
    approved canadian pharmacies online
    canadian pharmacies that ship to us
    mail order pharmacy
    northwestpharmacy

  21. Your comment is awaiting moderation.

    Thanks a lot! Quite a lot of postings!

    https://www.dunamisproductions.com/
    canada online pharmacy
    north west pharmacy canada
    discount prescription drug
    canada pharmaceuticals online

  22. Your comment is awaiting moderation.

    Cheers, Terrific information.
    https://www.lunarciel.com/
    reputable canadian mail order pharmacies
    northwest pharmacy
    online canadian pharmacies
    aarp approved canadian online pharmacies

  23. Your comment is awaiting moderation.

    Amazing a lot of useful knowledge.
    https://www.visitwaushara.com/
    candrugstore com
    canadian pharmacies-24h
    no prescription pharmacies
    north west pharmacy canada

  24. Your comment is awaiting moderation.

    Fantastic forum posts. Cheers.
    https://www.waltcoexpress.com/
    most reliable canadian pharmacies
    canadian pharmacy online
    canadian drugs without prescription
    canadian pharmacies that ship to us

  25. Your comment is awaiting moderation.

    Wow quite a lot of great tips.
    https://www.lunarciel.com/
    prescription drugs without doctor approval
    canada pharmacy online
    prescription drugs online without
    canada drugs online

  26. Your comment is awaiting moderation.

    You actually expressed this fantastically.
    https://www.dunamisproductions.com/
    ed meds online
    canada drugs online
    legitimate canadian mail order pharmacies
    aarp approved canadian online pharmacies

  27. Your comment is awaiting moderation.

    You said it adequately.!
    https://www.dunamisproductions.com/
    canada online pharmacies
    canadian pharmacies without an rx
    buy prescription drugs canada
    aarp approved canadian online pharmacies

  28. Your comment is awaiting moderation.

    Nicely put, Many thanks.
    https://www.dunamisproductions.com/
    buy prescription drugs from canada
    online pharmacies canada
    drugs from canada
    trust pharmacy canada

  29. Your comment is awaiting moderation.

    You suggested it really well.
    https://www.visitwaushara.com/
    buying drugs canada
    canadian cialis
    buy prescription drugs online
    canadian pharmacies without an rx

  30. Your comment is awaiting moderation.

    Thanks a lot, I value it!
    https://www.visitwaushara.com/
    prescription drug price comparison
    canadian pharmacy
    best canadian pharmacies
    canadian pharmacies that ship to us

  31. Your comment is awaiting moderation.

    You actually expressed that well!
    https://www.waltcoexpress.com/
    canadian pharmacy no prescription needed
    mexican pharmacies shipping to usa
    pharmacy price comparison
    canadian pharmacy online

  32. Your comment is awaiting moderation.

    You said it really well!
    https://www.visitwaushara.com/
    pharmacy online
    canadian pharmaceuticals online
    online pharmacies
    canada pharmacy online

  33. Your comment is awaiting moderation.

    Beneficial advice. Kudos.
    https://www.interlandchemie.com/
    walmart pharmacy price check
    canadian drugs
    best online pharmacy
    canada pharmaceutical online ordering

  34. Your comment is awaiting moderation.

    You explained that well.
    https://www.visitwaushara.com/
    online pharmacy no prescription needed
    canada pharmacy online
    prescription cost comparison
    aarp approved canadian online pharmacies

  35. Your comment is awaiting moderation.

    Reliable material. With thanks!
    https://www.waltcoexpress.com/
    pharmacy price comparison
    canada online pharmacies
    canadian meds
    canadian online pharmacy

  36. Your comment is awaiting moderation.

    Nicely put, Many thanks.
    https://www.waltcoexpress.com/
    approved canadian pharmacies online
    canadian online pharmacies
    canada drugs online pharmacy
    canadian cialis

  37. Your comment is awaiting moderation.

    Terrific posts. Thanks a lot.
    https://www.visitwaushara.com/
    drugs without prescription
    canadian pharmacies without an rx
    compare rx prices
    canadian drugs

  38. Your comment is awaiting moderation.

    You revealed that exceptionally well!
    https://www.dunamisproductions.com/
    prescription drugs prices
    canada drugs
    best online canadian pharcharmy
    canadian pharmacies without an rx

  39. Your comment is awaiting moderation.

    Amazing lots of superb knowledge!
    https://www.dunamisproductions.com/
    best canadian online pharmacy
    canadian pharcharmy
    canadian pharma companies
    online pharmacies canada

  40. Your comment is awaiting moderation.

    Cheers, A lot of posts.

    https://www.waltcoexpress.com/
    canada pharmacies online pharmacy
    canada pharmaceuticals online
    canadadrugs.com pharmacy
    canadian online pharmacy

  41. Your comment is awaiting moderation.

    Appreciate it. Plenty of material!

    https://www.interlandchemie.com/
    canadian pharmacy reviews
    northwest pharmacy
    canada pharmacies
    online pharmacies canada

  42. Your comment is awaiting moderation.

    Whoa quite a lot of great facts.
    https://www.visitwaushara.com/
    canadian rx pharmacy online
    canada drug
    the canadian pharmacy
    canadian online pharmacy

  43. Your comment is awaiting moderation.

    Very good information. With thanks!
    https://www.visitwaushara.com/
    mexican pharmacies shipping to usa
    canadian pharmacies
    drugs without prescription
    canadian viagra

  44. Your comment is awaiting moderation.

    Useful write ups. Regards!
    https://www.visitwaushara.com/
    canada pharmacies online
    canadian pharmacies-24h
    canada pharmacy online no script
    top rated canadian pharmacies online

  45. Your comment is awaiting moderation.

    Regards, Numerous tips.

    https://www.interlandchemie.com/
    buy prescription drugs without doctor
    canadian viagra
    cheap canadian drugs
    trust pharmacy canada

  46. Your comment is awaiting moderation.

    Thank you. Quite a lot of facts!

    https://www.visitwaushara.com/
    buy prescription drugs from canada
    canadian online pharmacy
    pharmacy prescription
    canada drugs

  47. Your comment is awaiting moderation.

    Terrific knowledge. Many thanks!
    https://www.interlandchemie.com/
    canada pharmacies online
    canadian pharmaceuticals online
    canadian pharmacy online canada
    north west pharmacy canada

  48. Your comment is awaiting moderation.

    You said it perfectly..
    http://canadianonlinepharmacynnm.com/
    canadian pharcharmy online
    canada pharmacy online
    drug stores near me
    canadianpharmacy

  49. Your comment is awaiting moderation.

    You made the point.
    http://canadianonlinepharmacynnm.com/
    pharmacy online
    canada pharmacy
    get prescription online
    mexican pharmacies shipping to usa

  50. Your comment is awaiting moderation.

    Amazing plenty of great information.
    http://canadianonlinepharmacynnm.com/
    prescription pricing
    canadian pharmacies
    canadian pharmacy 365
    aarp approved canadian online pharmacies

  51. Your comment is awaiting moderation.

    You’ve made the point!
    http://canadianpharmacysilo.com/
    pharmacy prices compare
    canadian pharmacies-24h
    canadian pharmacies shipping to usa
    online pharmacies of canada

  52. Your comment is awaiting moderation.

    Thank you! Plenty of facts.

    http://www.canadianpharmacymsn.com/
    canadadrugs.com pharmacy
    canadian pharmacies that ship to us
    pharmacies in canada
    canadian drugs

  53. Your comment is awaiting moderation.

    Great posts. Thank you.
    http://talahicc.com/
    drugs for sale
    canadian pharcharmy
    safeway pharmacy
    aarp approved canadian online pharmacies

  54. Your comment is awaiting moderation.

    Info effectively utilized.!
    http://canadianpharmaciescubarx.com/
    walgreens pharmacy
    canadian pharmacies
    pharmacies in canada
    canadianpharmacy

  55. Your comment is awaiting moderation.

    Awesome advice. Thanks.
    http://canadianpharmaciesnnm.com/
    canada drugs online pharmacy
    northwest pharmacy
    canada drugs pharmacy
    canadian pharmacies

  56. Your comment is awaiting moderation.

    Thanks. A good amount of content!

    http://canadianonlinepharmacynnm.com/
    onlinecanadianpharmacy.com
    canada drugs online
    canadian cialis
    canadian pharmacy online

  57. Your comment is awaiting moderation.

    You actually reported it fantastically!
    http://talahicc.com/
    cheap prescription drugs online
    canadian online pharmacy
    online pharmacies no prescription
    canadian viagra

  58. Your comment is awaiting moderation.

    Cheers. I enjoy this!
    http://canadianpharmacymim.com/
    overseas pharmacy forum
    global pharmacy canada
    top rated online canadian pharmacies
    canada online pharmacies

  59. Your comment is awaiting moderation.

    Amazing posts, Kudos.
    https://nicktambone.com/
    canada pharmacy online orders
    canadian pharmacies
    the canadian pharmacy
    london drugs canada

  60. Your comment is awaiting moderation.

    With thanks. A good amount of stuff.

    http://canadianonlinepharmacynnm.com/
    canadian mail order pharmacies
    canada pharmaceuticals online
    drugs online
    online pharmacies of canada

  61. Your comment is awaiting moderation.

    Amazing all kinds of helpful advice.
    http://www.canadianpharmacymsn.com/
    rx online
    canadian pharmacy
    canadian pharmacy without prescription
    aarp approved canadian online pharmacies

  62. Your comment is awaiting moderation.

    Valuable data. Many thanks!
    http://canadianpharmacyntx.com/
    mexican pharmacies
    canada online pharmacies
    canada online pharmacy
    online pharmacies of canada

  63. Your comment is awaiting moderation.

    Wonderful write ups. Appreciate it!
    https://nicktambone.com/
    canadianpharmacy
    canadian pharmacies
    online pharmacies canada
    aarp approved canadian online pharmacies

  64. Your comment is awaiting moderation.

    Thanks a lot. Valuable information!
    http://canadianpharmaciesnnm.com/
    canada drug
    canada drugs
    most reliable canadian pharmacies
    canadian pharmacies without an rx

  65. Your comment is awaiting moderation.

    Cheers! Lots of forum posts!

    http://canadianpharmacyntx.com/
    medication costs
    canadian pharmacy online
    buy cialis
    canadian pharcharmy

  66. Your comment is awaiting moderation.

    Amazing a good deal of useful info.
    http://talahicc.com/
    no prior prescription required pharmacy
    canadian pharmacy
    mexican pharmacies
    global pharmacy canada

  67. Your comment is awaiting moderation.

    Whoa quite a lot of helpful information.
    http://www.canadianpharmacymsn.com/
    online pharmacy no prescription
    northwestpharmacy
    buy prescription drugs online
    canadian online pharmacy

  68. Your comment is awaiting moderation.

    With thanks. I enjoy this!
    http://talahicc.com/
    most reliable canadian pharmacies
    aarp approved canadian online pharmacies
    canada pharmacies online
    canadian cialis

  69. Your comment is awaiting moderation.

    Whoa quite a lot of beneficial facts.
    https://nicktambone.com/
    canada pharmacy online no script
    top rated canadian pharmacies online
    safeway pharmacy
    northwest pharmacy

  70. Your comment is awaiting moderation.

    You actually stated it exceptionally well!
    http://www.canadianpharmacymsn.com/
    legitimate online pharmacies
    canada drug
    canadian prescription drugstore
    canada online pharmacies

  71. Your comment is awaiting moderation.

    You’ve made your point.
    http://canadianpharmacymim.com/
    best canadian online pharmacy
    aarp approved canadian online pharmacies
    canadian pharmacy online canada
    canadianpharmacy

  72. Your comment is awaiting moderation.

    You’ve made the point.
    http://www.canadianpharmacymsn.com/
    canada online pharmacies
    canadian online pharmacy
    best online pharmacy stores
    global pharmacy canada

  73. Your comment is awaiting moderation.

    Factor well regarded.!
    http://canadianpharmacyntx.com/
    top rated online canadian pharmacies
    canada pharmaceuticals online
    canadian drugstore
    london drugs canada

  74. Your comment is awaiting moderation.

    You actually mentioned that effectively!
    http://www.canadianpharmacymsn.com/
    canadian pharmacy meds
    canadian pharcharmy
    best online pharmacies no prescription
    online pharmacies of canada

  75. Your comment is awaiting moderation.

    Nicely put. Kudos!
    http://canadianpharmacymim.com/
    best online pharmacy stores
    northwest pharmacy
    canadian online pharmacies prescription drugs
    canadian pharmacies

  76. Your comment is awaiting moderation.

    Nicely put, Regards.
    http://canadianpharmacysilo.com/
    highest rated canadian pharmacies
    canadian pharmacy online
    drugs online
    canadian online pharmacies

  77. Your comment is awaiting moderation.

    Awesome write ups, Appreciate it!
    http://canadianpharmacysilo.com/
    canadian meds
    online pharmacies of canada
    canadian online pharmacies
    top rated canadian pharmacies online

  78. Your comment is awaiting moderation.

    Regards! Plenty of content.

    http://canadianonlinepharmacynnm.com
    pharmacy cost comparison
    canadian pharmacy online
    best online pharmacies canada
    canadian viagra

  79. Your comment is awaiting moderation.

    With thanks, Terrific information!
    https://nicktambone.com
    canadian mail order pharmacies
    global pharmacy canada
    pharmacy price compare
    canadian pharmacy online

  80. Your comment is awaiting moderation.

    You actually suggested it fantastically!
    https://nicktambone.com
    canadian pharmacy without prescription
    canada drugs
    canada pharmacies prescription drugs
    canada online pharmacies

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir