Veli Mahmud Paşa

Veli Mahmut Paşa (1420 – ö: 17 Ağustos 1474), II. Mehmed saltanatında 1455-1466 ve 1472-1474 yılları arasında sadrazamlıkyapmış Osmanlı devlet adamıdır. Osmanlı tarihinde sadrazamlığa getirilmiş ilk Yeniçeri yetiştirmesidir.


Sadrazamlıktan önceki hayatı

Aslının ne olduğu hakkında tarihçiler arasında büyük tartışmalar ortaya çıkmıştır. Zamanında hazırlanmış olan Ecthesis Chronica veHistoria Patriarchia adlı kroniklere göre Sırp asıllıdır [1] ve birçok modern tarihçi de bunu kabul etmektedirler.[2][3]. Aşık ÇelebiTezkire“‘si ve Taşköprülüzade tarihine göre [4] aslı Hırvattır ve buna katılan modern yabancı tarihçiler de bulunmaktadır [5] 1420’deBalkanlar’ın orta kesiminde, bugün Kosova’nın batısında yer alan Nobırda adlı bir kasabada doğmuştur. 1427’de Osmanlıların Sırbistan Despotluğu’nu ellerine geçirdikleri yılda genç olarak Osmanlılara esir düşmüş ve devşirme yazılarak Edirne’ye gönderilmiştir. Gününün Rum tarihçisi Laonikos Halkokondiles onun annesi ile “Nobırda”‘dan Semendire‘ye kaçmakta iken II. Murad‘ın askerleri tarafından esir alındığı belirtmektedir.[1] Devşirme olarak Edirne’deki sarayenderun okulunda eğitim görmüştür.[2] Çıkma yaptıktan sonra yeniçeri subayı olarak askerlikle uğraşmıştır. 1453 İstanbul’un fethi sırasında yeniçeri ağası olarak askeri başarılar göstermiştir. 1454’de Rumeli Beylerbeyi olmuştur. Veli Mahmud Paşa bu görevi birinci sadrazam olduktan sonra da ifa etmeye devam etmiştir. Birinci defa sadrazamlıktan ayrılıncaya kadar sadrazamlık ile Rumeli Beylerbeyi görevlerini birlikte üzerine almıştır.

Birinci sadrazamlığı

Veli Mahmud Paşa’nın ne zaman ilk defa sadrazam tayin edildiği hakkında tam ve şüphe doğurmayan bilgimiz bulunmamaktadır.

Bazı tarihçiler 1 Haziran 1453’de II. Mehmed’in tecrübeli sadrazam Çandarlı (2.) Halil Paşa‘yı idam ettirip yerine Veli Mahmud Paşa’yı birinci defa başvezir yaptığını bildirirler.[6]

Fakat çok otoriterli tarihçiler bunu kabul etmemektedirler. 1453’de Çandarlı Halil Paşa’nın idamından sonra Zağanos Paşa‘nın sadrazamlığa getirildiğini ve ancak onun 1456 yılında Belgrad muharabesindeki başarısızlığı dolayısıyla görevden aziledilmesi ile 1456’da ikinci vezir olan Veli Mahmud Paşa’nın sadrazam olduğunu bildirirler.[7]

Mahmud Paşa sadrazamlığı sırasında Fatih Sultan Mehmed stratejisini çizdiği Balkan egemenliğini ele alma sorunları ile yakından ilgilendi. 1456’da Zaganos Paşa’nın Macarlara karşı Belgrat seferindeki başarısızlığından sonra Mahmud Paşa önce Sırbistan sorunu ile ilgilenmek zorunda kaldı. 1458’de Sırp Despotu Brankoviç ölmesi ile Osmanlı Devleti ile Macar Krallığı arasında mücadele yeniden canlandı. Sırp Despotluğu içinde, bir grup Macar tarafını ve diğer bir grup Osmanlı tarafını tutmaktaydı. Mahmud Paşa 1459’da Sırbistan Seferine çıktı. Reşav, Kuruca, Ostçovica ve Durnik kalelerini zaptetti ve despotluk böylece tamamiyle işgal edilerek Osmanlı Devleti’ne ilhak edildi.[8]

1458’de Mora Despotluğu içinde taht kavgası çıktı. Despotluk iddiacılarından Thomas Osmanlı Devleti himayesini istedi ve rakibi Demetrios Venediklilerin desteğini almıştı. Önce 1458’de Fatih Mora seferine çıktı. 1460’da ise Mahmud Paşa Fâtih’le birlikte İkinci Mora Seferine çıkarak, despotluk başkenti Mistora’nın fethini gerçekleştirdi. Fakat Venedikliler Nauplia, Koron, Modon vb kaleleri ellerinde tuttular.[8]

Sonra Anadolu’da bulunan eski Bizans ve İtalyan Ceneviz deniz koloni kalıntılarına karşı seferlere başladı. Mahmud Paşa Fâtih ile birlikte yaptığı seferlerde Amasra 1459’da,Sinop ve Trabzon 1461’de Osmanlı Devleti eline geçirilmesini sağladı. Böylece 1204’den itibaren hükümet süren Trabzon Rum Devleti‘de ortadan kaldırıldı.[8]

1462’de Eflak Voyvodası, “Kazıklı Voyvoda” olarak da anılan, III. Vlad‘ın gönderilen Osmanlı elçisi Hamza Paşa’yı kazığa çaktırıp idam ettirmesi dolayısı ile Mahmud Paşa bir Eflak seferine çıktı. Târgovişte gece baskını öncesinde II. Mehmed tarafından gönderildiği seferde III. Vlad tarafından bozguna uğratılır.[9]

1463’de Mahmud Paşa Bosna Seferi’ne geçti. Son Bosna Kralı olan Stjepan Tomašević başkenti Bobavec’den, Yayce’ye ve sonra da Kluj’a kaçtı ise de orada yakalanıp Mayıs sonunda idam edildi. Bosna krallık hanedanı ailesi dağıtılıp Bosna bir Osmanlı Beylerbeyliği olarak ilhak edildi. Hersek’de de hükümdarlık iddia eden hanedan mensupları dağıtıldı.[8]

Bosna ve Hersek’de bu gelişmelere karşılık Macar Krallığı ile ciddi bir savaş durumu ortaya çıktı. Macaristan, Venedik ve Arnavutluk’ta bağımsiz olan İskender Bey bir ittifaka girdiler. Bu ittifakı Papa II. Pius bir Haçlı Seferi haline getirmeye çalışmakta idi. Diğer taraftan bu Haçlı ittifakı Doğu Anadolu’da hakim olan Akkoyunlular hükümdarı Uzun Hasan ile elçiler göndererek anlaşmaya girişmeye çalıştı.

Macar Kralı Matthias Corvinus Aralık 1463’de Bosna’da yeni yapılmakta olan Yayçe kalesine hücumu üzerine, 1464 de Mahmud Paşa Bosna ve Macaristan üzerine sefere çıktı. Osmanlı ordusunun Bosna’ya gelmesiyle Macarlar kaçtı. Pek çok ganimet ve esirin ele geçmesini sağladı.

İlk sadrazamlığı Rum Mehmet Paşa‘nın, Veli Mahmut Paşa’yı Fatih Sultan Mehmet‘e kötülemesi yüzünden sonlanmıştır. Bu kötüleme Karamanlılar topraklarından gelen Türk muhacirlerin 1466 başlarında İstanbul’a yerleştirilmeleri sırasında Veli Mahmut Paşa’nın aldığı rüşvet ve kendini zengin etmek için giriştiği icraatlardan dolayı olduğu bildirilmektedir.[10] Görevden alındıktan bir süre sonra Kaptan-ı Derya olarak donanmanın başına getirildi.

Kaptan-ı Derya

Kaptan-i Deryalığı esnasında Eğriboz seferi için donanmayı organize etmekle görevlendirildi. Eğriboz adası ve kalesinin kuşatılmasında donanma ile ve kendi birlikleri ile büyük yararlılıklar gösterip, padişahla birlikte kalenin kuşatılmasında ve kuşatmanın sürdürülmesinde ısrar etti. Venedik donanmasının ablukayı aşıp kaleye yardımını engelledi ve neticede kale düştü. Bu başarıları ve diğer hizmetleri neticesi İshak Paşa’nın ardından, ikinci defa sadrazamlığa getirildi.[11]

İkinci sadrazamlığı

1472 yılında 2.kez sadrazamlığa getirilen Veli Mahmut Paşa Padişahla birlikte Uzun Hasan’a karşı sefere çıkmış ve bu seferde özellikle stratejik açıdan kötü bir pozisyonda başlayan Osmanlı kuvvetlerinin buna rağmen silah üstünlüğü ve başarılı taktiklerle Otlukbeli Muharebesi‘nin kazanmasında büyük rol oynayanlardan biri olmuştur.

Ancak ikinci sadrazamlığında halkça sevilmesine karşın II. Mehmed’ le ilişkileri ilk sadrazamlığı gibi iyi olmamıştır. Bunun nedeni Şehzade Mustafa ve saraydaki çeşitli devlet adamları ile içine düştüğü çekişmelerdir. Bunun neticesi 1474’de II. Mehmet tarafından idam ettirilmiştir. İdam nedeni ise tam bilinmemektedir. Gelibolulu Mustafa Ali “Künhur Ahbar” adlı eserinde onun 1473 yılında Uzun Hasan’a karşı II.Mehmet’le sefere çıkan sadrazamın birkaç günlük yokluğunda sadrazamın eşlerinden birinin (2.eşinin), II.Mehmet sonrası tahtın en güçlü adayı olarak bilinen, iyi bir asker ve halk tarafından sevilen bir kişi olan Şehzade Mustafa ile bir gece evinde birlikte olduğunu; bunu duyan sadrazamın derhal eşinden boşanıp Mustafa’yı ise zehirleterek öldürdüğü; II.Mehmet’in ise oğlunu öldüren sadrazamını idam ettirdiğinden bahseder.[12]

İbn-i Kemal ve Behişçi adlı tarihçiler ise Mustafa ile sadrazam arasında anlaşmazlık olduğunu doğrulasa da bu olayı ve idam nedeninin bu olay olduğunu tam olarak doğrulayamamaktadır. Ancak Meali “Hürname” adlı eserinde Mustafa’nın ölüm döşeğindeyken Lalası “Ahmed Bey”‘i çağırıp ölümünden Veli Mahmud Paşa’nın sorumlu olduğunu ve intikamının alınmasını vasiyet ettiğini yazmaktadır.[12]

Diğer bir hikaye’de şöyledir.Mustafa’nın ölümü akabinde sadrazam idam edilmeyip ilk başta görevinden alınmıştır. Ancak Mustafa’nın ölümü sonrası herkes taziyelerini sunarken Edirne’den Mahmut Paşa padişahtan izin almadan saraya gelip Fatih’in karşısına çıkmış ve başsağlığı dileyip padişaha “Şehzade Mustafa Öldü ise devlete hizmette ben varım” demiştir. Padişah’ın cevabı ise “Mustafa’mın düşmanının hayatta kalması mümkün değildir” olup Paşayı hapse atmıştır. Bir başka rivayete göre ise Şehzade Mustafa’nın ölümüne hiç karışmamış ancak ölümü sonrası görevden alındığında artık tekrar sadrazamlığa geçmesini istemeyen rakiplerinin karalaması ve onun ölümünden Paşa’nın çok memnun olduğu, söylentilerinin II.Mehmet’e yayılması ile paşanın hapsedildiği iddia edilmektedir.[12] Hapisteyken “Ya beni affet veya öldür” çağrısını yapan paşa’nın, II.Mehmet’in karşısına getirildiğinde aşırı kibirli ve mağrur bir tavır sergileyip kendi isminin padişahla bir anıldığını belirtip mertçe öldürülmesini veya affını istediğinden, bunun üzerine 17 Ağustos 1474’te idam ettirildiğinden söz edilir.[12]


Eserleri

1459’da II. Mehmed İstanbul’u imar için bir girişime başladı. Devlet ricalini toplayarak onlardan vakıf yerleri yapmalarını, imaretler ve imar yerleri yapmalarını istedi. Padişahın bu direktiflerine uyan veziriazam Veli Mahmud Paşa şehrin en güzide alışveriş merkezi olarak, günümüzde de bu durumunu koruyan, “Mahmud Paşa Sitesi”‘ni vücuda getirtti. Burada ek hizmet olarak cami, medrese ve imaret yaptırdı. Bu halka açık hayır tesislerin finansmanına kurduğu carsı, han ve hamamın gelirleri vakifedildi.[13] Ankara’da günümüzde Anadolu Medeniyetleri Müzesi olan Mahmud Paşa Bedesteni de Veli Mahmud Paşa tarafından yaptırılmıştır.


Kaynakça

  1. ^ a b Stavrides, Théoharis (2001), The Sultan of vezirs: the life and times of the Ottoman Grand Vezir Mahmud Pasha Angeloviç (1453–1474), Brill
  2. ^ a b Finkel (2006), say. 79
  3. ^ Gabriel Piterberg, Teofilo F. Ruiz, Geoffrey Symcox,Braudel revisited: the Mediterranean world, 1600-1800, say. 93
  4. ^ Taşköprülüzade (1852/1853), El Shakayık el-numaniyya, İstanbul (Osmanlıca)
  5. ^ Miller, Barnette (1941).The Palace school of Muhammad the Conqueror. Harvard University Press. say. 7.
  6. ^ TC Turizm ve Kültür Bakanlığı Fatih Sultan Mehmed Han knolojisi
  7. ^ Veli Mahmud Paşa’nın 1456’da sadrazam olduğunu belirten eserler arasında eski tarihçiler Kritoboulus,Historıae, say. 87-88; İbni Kemal, (haz. Şeraffeddin Turan”) (1957) Tevarih-i Ali Osman 3 Cilt, Ankara:Türk Tarih Kurumu say.121; Oruç Beg (Haz. N.Atsız) Oruç Beg Tarihi, İstanbul olduğu gibi ve günümüzün otoriter tarih kaynakları arasında Halil İnalcik, Fatih Devri, say.135; Halil İnalcik “Mehmed II”, İslam Encyclopedia 2. Ed. Cilt.7 say.978; Théoharis Stavrides, (2001), The Sultan of vezirs: the life and times of the Ottoman Grand Vezir Mahmud Pasha Angeloviç (1453–1474), Brill say.59; bulunmaktadır. Halil İnalcik (2009), son eserinde (say. 110) “Fethin ertesi gün veziriazam Çandarlı hemen azil ve tevkif olundu. Yerine Zağanuz geçti” denilmektedir.
  8. ^ a b c d Veli Mahmud Paşa’nın hayat özeti
  9. ^ Florescu, R. Radu; McNally, T. Raymond, Dracula: Prince of many faces – His life and his times, Little, Brown and Company, Boston, MA, 1989. ISBN 978-0-316-28656-5 s.135
  10. ^ Finkel (2006), say. 78–79,
  11. ^ Bizim sahife internet sitesi
  12. ^ a b c d Milliyet Tarih-“Şehzade Öldüren Paşa” 15.05.2009
  13. ^ İnalcik, Halil, (2009) Devlet-i ‘Aliye Osmanlı İmparatorluğu Üzerinde Araştırmalar I, İstanbul, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları say.126

Dış bağlantılar

  • Danişmend, İsmail Hâmi, (1961) Osmanlı Devlet Erkânı, İstanbul:Türkiye Yayınevi.
  • Finkel, Caroline (2006). Osman’s Dream: The Story of the Ottoman Empire 1300–1923. Londra: John Murray. ISBN 978-0-7195-6112-2. (İngilizce)
  • Stavrides, Théoharis (2001), The Sultan of vezirs: the life and times of the Ottoman Grand Vezir Mahmud Pasha Angelovic (1453–1474), Brill, ISBN 9789004121065(İngilizce)

Kaynak: https://tr.wikipedia.org/wiki/Veli_Mahmud_Pa%C5%9Fa

Comments

Add a Comment
  1. Your comment is awaiting moderation.

    You’ve made your position pretty nicely!.
    https://www.viagrawithoutdoctorbnt.com/
    by viagra in uk
    generic viagra
    online viagra fast
    viagra for women

  2. Your comment is awaiting moderation.

    Wonderful info. Thank you.
    https://www.viagrawithoutdoctorbnt.com/
    milf viagra
    viagra without a doctor prescription
    find viagra free sites edinburgh search
    generic viagra online

  3. Your comment is awaiting moderation.

    Thanks, A lot of posts!

    https://www.viagrawithoutdoctormsn.com/
    long term side efects of viagra
    viagra without a doctor prescription
    generic viagra real
    viagra online

  4. Your comment is awaiting moderation.

    Really all kinds of useful knowledge!
    https://www.genericviagracubarx.com/
    viagra harley
    viagra generic
    what are the depression of viagra
    viagra generic

  5. Your comment is awaiting moderation.

    Awesome facts. Thank you!
    https://www.viagrawithoutdoctorbnt.com/
    how quickly does viagra work
    buy viagra
    buy cheap viagra online now uk
    cheap viagra

  6. Your comment is awaiting moderation.

    Amazing all kinds of fantastic facts!
    https://www.genericviagracubarx.com/
    viagra generic comments
    generic viagra online
    street value viagra
    viagra pills

  7. Your comment is awaiting moderation.

    Incredible a lot of awesome information.
    https://www.viagrawithoutdoctormsn.com/
    viagra inventors men of kent
    viagra pills
    herbal viagra forums
    buy viagra online

  8. Your comment is awaiting moderation.

    You’ve made your point.
    https://www.genericviagracubarx.com/
    first viagra bank
    generic viagra online
    difference between meltabs and viagra
    generic viagra 100mg

  9. Your comment is awaiting moderation.

    Nicely spoken of course! !
    https://www.viagrawithoutdoctormsn.com/
    viagra opposite reaction
    generic viagra online
    get viagra started with penis pump
    generic viagra

  10. Your comment is awaiting moderation.

    Incredible many of terrific information.
    https://www.viagrawithoutdoctorbnt.com/
    clitoris hard using viagra
    viagra without a doctors prescription
    viagra online pharmacies
    generic viagra

  11. Your comment is awaiting moderation.

    Really plenty of great data.
    https://www.viagrawithoutdoctormsn.com/
    viagra rezeptfrei kaufen
    generic viagra online
    human viagra
    buy viagra

  12. Your comment is awaiting moderation.

    Many thanks, Excellent information.
    https://www.viagrawithoutdoctormsn.com/
    hemorrhoids viagra
    buy generic viagra
    viagra aphrodisiac
    viagra pills

  13. Your comment is awaiting moderation.

    You reported that well.
    https://www.viagrawithoutdoctorbnt.com/
    retail price for viagra
    generic viagra 100mg
    teen death viagra
    viagra without a doctor prescription

  14. Your comment is awaiting moderation.

    Nicely put, Thanks.
    https://www.viagrawithoutdoctorbnt.com/
    anti viagra
    buy generic viagra
    viagra commercial canyon
    viagra online

  15. Your comment is awaiting moderation.

    Thanks a lot. A good amount of content!

    https://www.viagrawithoutdoctorbnt.com/
    tons of viagra
    viagra pills
    viagra official site delete
    generic viagra 100mg

  16. Your comment is awaiting moderation.

    Tips certainly utilized.!
    https://www.genericviagracubarx.com/
    how viagra work
    viagra pills
    viagra supplier in the uk
    viagra without a doctor prescription

  17. Your comment is awaiting moderation.

    Great material. Thanks a lot!
    https://www.viagrawithoutdoctorbnt.com/
    frozen viagra
    generic viagra
    lowest price viagra wal mart
    cheap viagra

  18. Your comment is awaiting moderation.

    Fine advice. Kudos!
    https://www.genericviagracubarx.com/
    viagra china
    buy viagra
    cheapest viagra prices us licensed pharmacies
    viagra 100mg

  19. Your comment is awaiting moderation.

    This is nicely said! .
    https://www.genericviagracubarx.com/
    generic viagra buy sildenafil citrate
    viagra for women
    is viagra addictive
    generic viagra online

  20. Your comment is awaiting moderation.

    Useful information. Thanks!
    https://www.viagrawithoutdoctorbnt.com/
    discovery of viagra
    generic viagra 100mg
    will viagra make you hard
    viagra without a doctors prescription

  21. Your comment is awaiting moderation.

    Reliable tips. With thanks.
    https://www.viagrawithoutadoctorsmim.com/
    viagra gel jelly
    viagra pills
    viagra quantity restrications
    viagra pills

  22. Your comment is awaiting moderation.

    Fantastic postings. Kudos!
    https://www.viagrawithoutadoctorsmim.com/
    viagra testemonials
    generic viagra online
    viagra self life
    cheap viagra

  23. Your comment is awaiting moderation.

    You suggested this fantastically!
    https://www.viagrawithoutdoctorntx.com/
    easybuy viagra
    viagra without a doctors prescription
    does viagra improve libido
    viagra generic

  24. Your comment is awaiting moderation.

    With thanks! Fantastic stuff.
    https://www.viagrawithoutdoctormsn.com/
    viagra hanoi
    generic viagra
    viagra high blood sugar
    generic viagra

  25. Your comment is awaiting moderation.

    Really plenty of excellent material!
    https://www.genericviagracubarx.com/
    viagra generic name wikipedia
    buy viagra online
    find search viagra edinburgh href
    buy viagra

  26. Your comment is awaiting moderation.

    Very good info. Cheers.
    https://www.viagrawithoutdoctormsn.com/
    internet viagra pharmacy
    cheap viagra
    does viagra make you erect
    viagra online

  27. Your comment is awaiting moderation.

    Regards, Very good stuff.
    https://www.genericviagracubarx.com/
    viagra side effects swelling prostate pain
    viagra without a doctor prescription
    cheapest viagra
    generic viagra 100mg

  28. Your comment is awaiting moderation.

    Incredible many of valuable info!
    https://www.viagrawithoutdoctorntx.com/
    what happen from viagra
    viagra without a doctor prescription
    buy viagra search find 76k
    viagra for women

  29. Your comment is awaiting moderation.

    Thanks a lot! Very good information!
    https://www.viagrawithoutdoctormsn.com/
    enhances viagra
    viagra without a doctors prescription
    patent on viagra
    generic viagra

  30. Your comment is awaiting moderation.

    Nicely put. Kudos!
    https://www.viagrawithoutadoctorsmim.com/
    pfizer viagra otc
    generic viagra online
    color of viagra pills
    viagra pills

  31. Your comment is awaiting moderation.

    Cheers, Valuable information.
    https://www.viagrawithoutdoctorbnt.com/
    viagra illegal use
    viagra 100mg
    no risk viagra
    generic viagra 100mg

  32. Your comment is awaiting moderation.

    Wow lots of beneficial information!
    https://www.viagrawithoutdoctorntx.com/
    viagra chemist prices australia
    buy viagra online
    video of viagra sex
    generic viagra 100mg

  33. Your comment is awaiting moderation.

    Excellent advice. Many thanks.
    https://www.viagrawithoutdoctormsn.com/
    mexican viagra tequila
    generic viagra 100mg
    appropriate viagra dose
    viagra without a doctor prescription

  34. Your comment is awaiting moderation.

    Very good stuff. Cheers.
    https://www.viagrawithoutadoctorsmim.com/
    viagra generic mastercard precription
    viagra for sale uk
    los angeles viagra interaction flomax
    viagra for women

  35. Your comment is awaiting moderation.

    This is nicely put! !
    https://www.viagrawithoutdoctorbnt.com/
    viagra adverse symptoms
    viagra for women
    cheap discount viagra
    buy viagra

  36. Your comment is awaiting moderation.

    Thank you. Helpful information.
    https://www.viagrawithoutdoctorbnt.com/
    faq about viagra
    generic viagra 100mg
    online viagra
    generic viagra 100mg

  37. Your comment is awaiting moderation.

    Effectively voiced indeed! .
    https://www.viagrawithoutadoctorsmim.com/
    g postmessage viagra guest post
    viagra for sale uk
    caverta cialis soft viagra tadalis
    generic viagra

  38. Your comment is awaiting moderation.

    Nicely put, Appreciate it.
    https://www.genericviagracubarx.com/
    canada free sample viagra
    generic viagra 100mg
    viagra doesnt work for me
    viagra without a doctor prescription

  39. Your comment is awaiting moderation.

    Cheers! I appreciate it.
    https://www.viagrawithoutadoctorsmim.com/
    tobacco edinburgh search thought viagra
    viagra for women
    get viagra online with paypal
    buy viagra

  40. Your comment is awaiting moderation.

    Very well expressed genuinely. !
    https://www.viagrawithoutadoctorsmim.com/
    viagra od
    generic viagra 100mg
    prescription for the real authentic viagra
    cheap viagra

  41. Your comment is awaiting moderation.

    Nicely put, Thanks a lot!
    https://www.viagrawithoutadoctorsmim.com/
    viagra a 30 euros
    generic viagra 100mg
    sildenafil citrate viagra comparison
    generic viagra online

  42. Your comment is awaiting moderation.

    You actually revealed that really well!
    https://www.genericviagracubarx.com/
    does viagra increaese size
    generic viagra 100mg
    viagra seller
    buy viagra

  43. Your comment is awaiting moderation.

    Nicely put. Cheers!
    https://www.viagrawithoutdoctorntx.com/
    generic viagra indian
    buy viagra online
    viagra and nitrous oxide
    viagra for women

  44. Your comment is awaiting moderation.

    Fantastic material. Many thanks!
    https://www.viagrawithoutdoctorntx.com/
    formula for viagra
    viagra online
    erotic stories gay viagra
    buy viagra

  45. Your comment is awaiting moderation.

    Terrific data. Kudos!
    https://www.viagrawithoutdoctorntx.com/
    new york kamagra about viagra
    viagra generic
    viagra in bodybuilding
    generic viagra

  46. Your comment is awaiting moderation.

  47. Your comment is awaiting moderation.

    Reliable information. Thanks a lot!
    https://www.genericviagracubarx.com/
    sildenafil citrate viagra generic
    viagra pills
    viagra in neonates
    buy generic viagra

  48. Your comment is awaiting moderation.

    Incredible lots of very good material!
    https://www.viagrawithoutdoctormsn.com/
    taking cialis and viagra together
    viagra online
    postmarketing safety of sildenafil citrate viagra
    viagra generic

  49. Your comment is awaiting moderation.

    Amazing quite a lot of good material!
    https://www.viagrawithoutdoctorbnt.com/
    hearing loss with viagra
    viagra without a doctor prescription
    taking too much viagra
    generic viagra 100mg

  50. Your comment is awaiting moderation.

    Cheers. Ample write ups.

    https://www.genericviagracubarx.com/
    is generic viagra from india safe
    viagra for sale uk
    viagra stories real peoples experiences pharmacy
    generic viagra 100mg

  51. Your comment is awaiting moderation.

    You said it adequately..
    https://www.viagrawithoutdoctorbnt.com/
    generic viagra
    generic viagra 100mg
    viagra source
    generic viagra 100mg

  52. Your comment is awaiting moderation.

    Very good content, Thanks!
    https://www.viagrawithoutdoctorbnt.com/
    viagra scams buy online
    viagra pills
    generic viagra pages edinburgh
    generic viagra

  53. Your comment is awaiting moderation.

    You said it perfectly..
    https://www.viagrawithoutdoctormsn.com/
    jeff johnson viagra
    generic viagra online
    viagra use may damage fertility videos
    viagra 100mg

  54. Your comment is awaiting moderation.

    Appreciate it! A lot of postings!

    https://www.viagrawithoutdoctorbnt.com/
    what’s in viagra
    viagra 100mg
    alternative presciption medication to viagra
    generic viagra 100mg

  55. Your comment is awaiting moderation.

    You revealed this perfectly!
    https://www.viagrawithoutdoctorbnt.com/
    uk suppliers generic viagra
    buy viagra online
    viagra no prescription
    viagra for women

  56. Your comment is awaiting moderation.

    You have made your stand very clearly..
    https://www.viagrawithoutdoctormsn.com/
    viagra without prescription in usa
    generic viagra
    calcium channel blocker and viagra
    generic viagra 100mg

  57. Your comment is awaiting moderation.

    Thanks a lot! An abundance of information.

    https://www.viagrawithoutdoctorbnt.com/
    viagra manufac
    viagra pills
    is there viagra for women
    buy generic viagra

  58. Your comment is awaiting moderation.

    You actually said it exceptionally well!
    https://www.viagrawithoutdoctorntx.com/
    viagra tablet cutters
    generic viagra online
    viagra and thromocytopenia
    buy viagra

  59. Your comment is awaiting moderation.

    You revealed it effectively.
    http://viagrawithoutadoctormsn.com/
    viagra cialis candian pharmacy safe
    viagra 100mg
    serotonin viagra sale
    viagra without a doctor prescription

  60. Your comment is awaiting moderation.

    Seriously a good deal of amazing material.
    http://viagrawithoutadoctorsntx.com/
    viagra company headquarters
    viagra generic
    viagra child birth
    viagra for sale uk

  61. Your comment is awaiting moderation.

    Cheers, Quite a lot of write ups!

    http://viagrapego.com/
    viagra fertility affects
    viagra 100mg
    does watermelon act like viagra
    buy viagra

  62. Your comment is awaiting moderation.

    With thanks, Great stuff!
    http://viagrawithoutadoctormsn.com/
    description of generic chewable viagra
    generic viagra 100mg
    viagra rx
    generic viagra online

  63. Your comment is awaiting moderation.

    Thanks a lot. Great information!
    http://viagrapego.com/
    hiden camera gay video druged viagra
    viagra pills
    business of sex pill industry viagra
    buy viagra online

  64. Your comment is awaiting moderation.

    Regards! Numerous stuff.

    http://viagrawithoutadoctormsn.com/
    viagra alternative african black ant
    viagra without a doctor prescription
    10 minute viagra approved by fda
    viagra without a doctor prescription

  65. Your comment is awaiting moderation.

    Position well considered!!
    http://viagrapego.com/
    generic viagra professional
    buy viagra
    long term viagra use
    viagra for women

  66. Your comment is awaiting moderation.

    Terrific tips. Thanks.
    http://viagrawithoutadoctorsntx.com/
    does viagra work
    buy viagra online
    viagra online purchase
    viagra for sale uk

  67. Your comment is awaiting moderation.

    Terrific material. Thanks.
    http://viagrawithoutadoctorsntx.com/
    buying viagra using paypal
    viagra 100mg
    best otc female viagra
    generic viagra online

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir